24/02/2014

CẦN HIỂU ĐÚNG VỀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI

Tác giả: Unknown viết lúc 24/02/2014 | 24.2.14

Mõ Làng

Để xây dựng được nền dân chủ pháp quyền là một quá trình khó khăn và lâu dài. Trong quá trình đó, xây dựng xã hội dân sự là nhiệm vụ cực kì quan trọng. Trong đó, việc thực hiện chức năng phản biện xã hội của các tổ chức xã hội, đặc biệt là Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hôi – nghề nghiệp đối với các cấp ủy đảng, chính quyền với tư cách là đảng cầm quyền đang là một vấn đề nóng ở nước ta. 

Tuy nhiên, trong lịch sử phát triển loài người kể từ Công xã nguyên thủy đến xã hội dân chủ cổ đại Hy Lạp, cho đến xã hội phong kiến, xã hội dân chủ hiện đại những hình thức khác nhau của phản biện xã hội đã ra đời, tồn tại và hoàn thiện thông qua các hình thức công đồng nguyên lão, nghị viện, can gián vua chúa... Vì vậy, phản biện xã hội không phải là sản phẩm riêng có của xã hội hiện đại, nó là một quá trình tất yếu, vừa là phương thức cơ bản để xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.

Đất nước ta đang trong quá trình đổi mới, hội nhập cần cải cách, đổi mới nhằm xóa bỏ bệnh quan liêu, khắc phục những bất hợp lý trong hoạt động của hệ thống chính trị các cấp. Muốn vậy, một trong những giải pháp quan trọng là khơi dậy, phát huy dân chủ, công khai, minh bạch, phát huy giá trị của phản biện xã hội.

Ngày nay, khoa học và tri thức đã nâng tầm cho tầm nhìn xa hơn, nhiều chiều hơn về bức tranh sinh động của cuộc sống trong và ngoài nước nên phản biện xã hội càng có cơ sở để khẳng định chức năng, vai trò quan trọng của mình.

Nhận thức rõ điều này nên ngay trong Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định “Xây dựng quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng và việc tổ chức thực hiện, kể cả đối với công tác tổ chức và cán bộ”.

Tuy vậy, quá trình thực hiện chủ trương này còn nhiều lúng túng. Thực tiễn cho thấy đã xuất hiện một số hình thức phản biện xã hội nhưng hiệu quả thấp. Thậm chí, một số diễn đàn hiểu sai lệch về phản biện xã hội nên đã gây nên những bức xúc trong dư luận.

Vậy, phản biện xã hội là gì? Phương thức, hình thức phản biện ra sao? Những quan điểm nào cần nhất quán trong phản biện?... Đấy là những vấn đề cần làm rõ và cần giải quyết nhận thức trước một bước.

Về phương diện ngữ nghĩa, phản là phê phán cái đã có, biện là có lập luận, phản biện là tranh luận ngược lại. Như vậy, phản biện là tranh luận với những ý kiến có trước bằng lập luận theo chiều ngược lại. Vì vậy, nó có giá trị phát hiện sai trái và phê phán những sai trái đó một cách có lập luận.

Phản biện xã hội khác với phản biện nhà nước ở chỗ nó được các tổ chức xã hội dân sự tiến hành, có tính xã hội rộng rãi với cách hiểu rộng nhất bao gồm mọi tổ chức, cơ cấu do con người tạo nên trong xã hội công dân, xã hội dân sự. Phản biện nhà nước do các cơ quan khoa học nhà nước tiến hành.

Như vậy, về bản chất, để phản biện được thì phải có tri thức, kinh nghiệm nhất định. Những lập luận đưa ra để phản biện phải khoa học, xác đáng không suy đoán vu vơ và cảm tính.

Phản biện tức là nói ra cái không đồng tình với chính sách xã hội. Và khi cái không đồng tình đó không được đáp lại bằng những cách hợp tình, hợp lý, có sức thuyết phục thì sẽ có tình trạng biểu tình để chống đối. Trong trường hợp biểu tình bị một tổ chức hoặc xu hướng chính trị khai thác thì nguy cơ cách mạng xã hội sẽ nổ ra. Vì vậy, biết lắng nghe ý kiến phản biện là điều rất quan trọng để thể chế tồn tại, là vị thuốc trường sinh cho mọi xã hội. Nhà vua biết nghe can gián, chính thể biết chấp nhận phản biện thì trường tồn.

Phản biện xã hội khác với chỉ trích, trước hết đó là tính mục đích của phản biện. Mục đích của phản biện là để xây dựng, hoàn thiện những chủ trương chính sách theo hướng đã lựa chọn chính xác, hợp lý nhất. Có nghĩa rằng, giữa xã hội dân sự với nhà nước đã có chung lợi ích, có chung mục tiêu nhằm hướng tới một hình mẫu có lợi cho mình. Nó rất khác với việc chỉ trích là nhằm tìm ra những điểm yếu, khuyết tật để thổi phồng nó lên, gán ghép nó như là vấn đề bản chất của chính thể nhằm kích động sự thù ghét. Thường thường, chỉ trích là phương thức của đối lập cơ hội.

Phản biện xã hội có hình thức tự giác và tự phát. Hình thức tự giác là diễn đàn có cơ chế, quy chế pháp lý của nó để đảm bảo cho ý kiến phản biện được tiếp thu, thực hiện một cách nghiêm túc. Chẳng hạn, quy chế hoạt động giữa Mặt trận với Chính phủ, với Đảng đều có giá trị pháp lý của nó thì ý kiến phản biện mới có sức mạnh của chế tài. Còn hình thức tự phát là những ý kiến trên các diễn đàn cá nhân, nhóm người không có tổ chức. Trong thực tế hiện nay, phản biện tự giác còn mờ nhạt, hình thức, chưa phát huy được vai trò của mình. Còn phản biện tự phát thì thiếu tính xây dựng. Thậm chí, có tính kích động thù hằn, không vì mục đích ổn định, phát triển.

Phản biện xã hội đòi hỏi phải đề cao tính trung thực. Người phản biện thiếu trung thực thì dễ đẫn đến vu cáo, dựng chuyện hoặc mượn cớ để “dậu đổ bìm leo”. Tính không trung thực thường biểu hiện qua việc lấy những dẫn chứng không điển hình, có tính cá biệt để quy kết bản chất; Lấy những sự việc ngụy tạo có tính toán từ trước để vu cáo, kích động. Diễn đàn mạng xuất hiện rất nhiều hình thức này. Kiểu ăn vạ của Nguyễn Hoàng Vy là một ví dụ.

Có thể thấy, phản biện xã hội là một hình thức quan trọng để thực hiện xã hội dân chủ. Nó có giá trị rất lớn thúc đẩy xã hội phát triển. Tuy nhiên, cần có cách nhìn khoa học và vận dụng nó cho phù hợp thì phản biện xã hội mới có giá trị thực tiễn. 

4 nhận xét

19:39 24 tháng 2, 2014 Reply

phản biện xã hội nếu hiểu đúng thì nó sẽ là loại bỏ những cái không hợp lý của xã hội để tiến tới cái tốt đẹp hơn,đó là một quy luật tất yếu của cuộc sống đào thải cái xấu và chọn lọc lại những cái tốt,nhưng nếu không vận dụng tôt thì sẽ là cơ hội để nhiều người lợi dụng để phá phách phá vỡ cái kết cấu của xã hội để không hướng tới cái tốt đẹp mà muôn đưa nó đi xuống đi ngược lại thời đại

20:13 24 tháng 2, 2014 Reply

Công nhận là việc xây dựng hệ thống phản biện xã hội là một ý tưởng vô cùng đúng đắn, thể hiện tầm nhìn của nhà nước, là một trong những thể hiện rất đáng được ghi nhận của nhà nước trong lỗ lực cải cách thể chế, dân chủ hóa như lời thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nói trong bài phát biểu đầu năm. Phản biện xã hội sẽ giúp cho các nhà lãnh đạo có thêm một kênh kết nối với nhân dân, lắng nghe sự đóng góp ý kiến của nhân dân đối với vấn đề xã hội, từ đó làm cho việc ra đời các quyết định chỉ thị được đúng đắn sát thực gần với xã hội hơn. Nhưng việc xây dựng hệ thống này cần được nghiên cứu một cách kĩ càng, để có một cơ chế hoàn thiện thống nhất ngay từ đầu. GOOD LUCK!

19:27 25 tháng 2, 2014 Reply

Đúng là trong xu thế phát triển và hội nhập quốc tế, để đất nước chúng ta có những thay đổi, phát triển theo hướng tích cực thì chúng ta cần có phản biện xã hội. Sẽ lấy được nhiều ý kiến và giúp ta phát hiện ra cái sai cần phải sửa để hoàn thiện đất nước hơn

20:26 25 tháng 2, 2014 Reply

Chúng ta rất cần xây dựng hệ thống phản biện xã hội để có thể nâng cao chất lượng trong công tác để có thể cải cách, thay đổi những công việc sao cho phù hợp với đất nước hơn. Và chúng ta cũng có thể biết những điểm yếu của mình để còn khắc phục cho hợp lý

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!