16/06/2014

NHỮNG KHÍA CẠNH THAM KHẢO TỪ HÀN QUỐC CHO LUẬT TIẾP CẬN THÔNG TIN CỦA VIỆT NAM

Tác giả: Unknown viết lúc 16/06/2014 | 16.6.14


Mõ Làng: Luật về Công bố thông tin của các cơ quan chính quyền Hàn Quốc được Quốc hội nước này thông qua năm 1996, có hiệu lực từ năm 1998, sửa đổi bổ sung năm 2004 và được thực thi ổn định từ đó đến nay. Kinh nghiệm xây dựng và thực thi Luật Công bố thông tin của các cơ quan chính quyền Hàn Quốc sẽ giúp ích cho việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin ở Việt Nam hiện nay. Xin giới thiệu bài viết sau đây của một chuyên gia nghiên cứu về luật pháp gửi cho Mõ Làng. 

1. Luật công bố thông tin của cơ quan chính quyền trong hệ thống pháp luật Hàn Quốc 

Hiện nay ở Hàn Quốc, bên cạnh Luật Công khai thông tin của cơ quan chính quyền còn có Luật Bảo vệ thông tin của cá nhân do cơ quan nhà nước quản lý. Ngoài ra, Quốc hội Hàn Quốc đang khẩn trương soạn thảo Luật Công bố thông tin của Quốc hội, Luật Công bố thông tin về giáo dục và Luật Công bố thông tin về vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc ban hành luật công bố thông tin về từng lĩnh vực cụ thể cho thấy, để đảm bảo quyền được biết của công dân, cần phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và độc lập, có tính thực thi trực tiếp, không mang tính nguyên tắc mà đảm bảo tính cụ thể, dễ hiểu và dễ tiếp cận. Ngoài ra, cơ chế khởi kiện và giải quyết các trường hợp công dân kiện cơ quan hành chính nhà nước về việc không đảm bảo quyền được biết của công dân cũng khá hoàn chỉnh. Trong Luật Công bố thông tin của cơ quan chính quyền Hàn Quốc luôn luôn chú trọng tới việc quy định về quyền khởi kiện cũng như trình tự khởi kiện để định hướng hành vi cho công dân tự bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin của mình. Bên cạnh đó, trước hành vi vi phạm pháp luật về quyền công bố thông tin của cán bộ cơ quan chính quyền, hệ thống pháp luật Hàn Quốc đã xây dựng một cơ chế pháp lý đảm bảo việc phát hiện và xử lý qua hệ thống cơ quan giám sát trong nội bộ thuộc Bộ Hành chính và an ninh, trong giám sát của Quốc hội (thông qua báo cáo thường kỳ của Bộ Hành chính và an ninh trước Quốc hội) và trách nhiệm bồi thường nhà nước được quy định trong chế độ công vụ tại Luật Công vụ Hàn Quốc. Trong thực tiễn thực hiện Luật Công bố thông tin, có rất nhiều vụ kiện của công dân Hàn Quốc, các nhà báo - dưới sự trợ giúp và tư vấn của luật sư, của tổ chức Liên minh nhân dân, Tổ chức Thúc đẩy công bố thông tin... đã được Tòa án tuyên thắng kiện và cơ quan chính quyền bắt buộc phải cung cấp thông tin mà không được viện lý do thông tin không được công bố để từ chối cung cấp cho người yêu cầu hoặc cung cấp không đầy đủ. Thực tiễn này cho thấy, để đảm bảo quyền tiếp cận thông tin thì không chỉ xây dựng được một Luật Công bố thông tin của cơ quan chính quyền là đủ, mà cần phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ mới đảm bảo tính khả thi của luật. 

2. Đối tượng có quyền yêu cầu cung cấp thông tin 

Theo Điều 6, Luật về Công bố thông tin của cơ quan chính quyền Hàn Quốc năm 1996, những người có quyền yêu cầu cung cấp thông tin gồm hai đối tượng: 

- Nhóm thứ nhất: mọi người dân đều có quyền yêu cầu cung cấp thông tin. 

- Nhóm thứ hai: người nước ngoài. Đặc biệt, Điều 6 quy định vấn đề yêu cầu thông tin của người nước ngoài như một biệt lệ: “Những vấn đề liên quan đến yêu cầu cung cấp thông tin đối với người nước ngoài được quy định ở Sắc lệnh của Tổng thống”. Để có quy định này, trong quá trình làm luật, ban soạn thảo đã có sự cân nhắc để đưa ra sự phân biệt về thủ tục đối với người nước ngoài khi họ có yêu cầu cung cấp thông tin vì lo ngại rằng, nếu không có quy chế riêng thì việc sử dụng thông tin được cung cấp cho người nước ngoài sẽ gây ra những tổn hại cho cơ quan chính quyền và Nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, lo lắng này đã bị loại bỏ vì trên thực tiễn, khi cung cấp thông tin thuộc dạng thông tin được công khai cho người yêu cầu thì không có lý do gì để sợ rằng, thông tin đó sẽ gây ảnh hưởng xấu đến cơ quan chính quyền và Nhà nước. Còn các thông tin có thể có ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia, quốc phòng, sự thống nhất, quan hệ ngoại giao, nguy hại đến tính mạng, tài sản, an toàn và lợi ích khác của cộng đồng v.v.. sẽ thuộc nhóm thông tin không được công bố. Do đó, quy định về việc hạn chế quyền yêu cầu thông tin của người nước ngoài bằng một Sắc lệnh của Tổng thống đã bị bãi bỏ tại lần sửa đổi Luật Công khai thông tin của cơ quan chính quyền năm 2004. Và công dân Hàn Quốc và người nước ngoài cư trú ở Hàn Quốc đều có quyền bình đẳng trong việc yêu cầu cung cấp thông tin và được Nhà nước bảo đảm cung cấp thông tin, nếu thông tin đó không phải là thông tin thuộc danh mục thông tin không công khai. 

Luật về Công bố thông tin của cơ quan chính quyền không quy định cơ quan nhà nước cũng là chủ thể có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, song trên thực tiễn thực thi Luật về Công bố thông tin của cơ quan chính quyền, thì cơ quan nhà nước lại là một chủ thể tích cực trong việc yêu cầu cung cấp thông tin. Theo thống kê của Trung tâm Lưu trữ quốc gia Hàn Quốc thì từ tháng 1 đến tháng 6/2009, trong số 80.000 yêu cầu đề nghị cung cấp thông tin thì trên 50% là yêu cầu của cá nhân, số còn lại là yêu cầu của tổ chức và các cơ quan nhà nước khác nhau. 

3. Thông tin được công bố và thông tin không được công bố 

Luật Công bố thông tin của cơ quan chính quyền Hàn Quốc không có điều luật riêng quy định về thông tin được công khai. Luật dành một điều (Điều 7) quy định về thông tin không được công khai và không có điều nào quy định về thông tin chưa được công khai. Theo luật, cơ quan chính quyền có thể quyết định không công khai những thông tin thuộc một trong những vấn đề sau: 

Thứ nhất: thông tin chứa bí mật hoặc được Luật khác quy định không thể công khai, hoặc được quy định bởi đạo luật hay các văn bản dưới luật được ban hành. 

Thứ hai: những thông tin mà nếu bị tiết lộ sẽ gây nguy hại lớn đến quyền lợi quốc gia như an ninh quốc gia, quốc phòng, sự thống nhất hoặc quan hệ ngoại giao1. 

Thứ ba: những thông tin nếu bị tiết lộ sẽ gây nguy hại lớn đến tính mạng, cuộc sống hoặc tài sản của người hoặc sự an toàn và lợi ích khác của cộng đồng. 

Thứ tư: những thông tin liên quan đến việc phòng, chống và điều tra tội phạm, các tổ chức và duy trì việc khởi tố, việc thi hành án, các biện pháp an ninh và việc kiện tụng đang dở dang mà những thông tin này nếu bị tiết lộ sẽ gây hại nghiêm trọng đến việc thi hành nhiệm vụ hoặc vi phạm quyền của bị cáo trong vụ án hình sự liên quan đến quyền được xét xử công bằng. 

Thứ năm: các thông tin liên quan đến kiểm toán, giám sát, điều tra, xem xét, hợp đồng đấu thầu, sự phát triển của khoa học, quản lý nhân sự, quá trình ra quyết định, hoặc quá trình xem xét nội bộ mà những thông tin này nếu bị tiết lộ sẽ gây nguy hại đến việc thực thi công bằng các nghĩa vụ, công tác nghiên cứu và phát triển. 

Thứ sáu: các thông tin cá nhân có thể nhận dạng một cá nhân cụ thể nào đó bằng việc dùng tên, số đăng ký cư trú v.v.. có trong thông tin đó. Tuy nhiên, không bao gồm các thông tin cá nhân như thông tin được dùng cho mục đích điều tra công chúng, thông tin do các cơ quan chính quyền soạn thảo hoặc nhận được và những thông tin đó phải bắt buộc khai báo cho công chúng; những thông tin do cơ quan chính quyền soạn thảo và lưu giữ đảm bảo cho việc bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và quyền của cá nhân. 

Thứ bảy: các thông tin liên quan đến bí mật thương mại của các công ty, hội đoàn hoặc cá nhân mà nếu bị tiết lộ sẽ gây nguy hại lớn đối với lợi ích, tài sản của họ. Luật khẳng định, các thông tin liên quan đến bí mật thương mại là dạng thông tin không được công bố, song sẽ có ngoại lệ nếu trong những trường hợp cần thiết phải tiết lộ để bảo vệ cuộc sống, tính mạng hoặc sức khỏe của cá nhân từ những nguy hiểm phát sinh từ hoạt động kinh doanh và bảo vệ tài sản, hoạt động hàng ngày của cá nhân khỏi các hoạt động kinh doanh trái phép hoặc không đúng. 

Thứ tám: các thông tin nếu bị tiết lộ sẽ làm lợi hoặc nguy hại đến một cá nhân cụ thể do đầu tư địa ốc hoặc các hoạt động đầu cơ và tích trữ. 

4. Mục đích sử dụng thông tin được cung cấp và việc giới hạn quyền sử dụng thông tin 

Điều 8 Luật về Công bố thông tin của cơ quan chính quyền Hàn Quốc năm 1996 quy định về phương pháp yêu cầu cung cấp thông tin của công dân hết sức rõ ràng trong việc nộp đơn yêu cầu cung cấp thông tin. Trong đơn yêu cầu cung cấp thông tin, người yêu cầu phải nêu rõ tên, số đăng ký thường trú, địa chỉ, nội dung và mục đích sử dụng các thông tin yêu cầu cung cấp. Như vậy, mặc dù luật không hạn chế đối tượng được yêu cầu cung cấp thông tin, song nếu không có đầy đủ thông tin về tên, số đăng ký thường trú, địa chỉ thì sẽ không được cung cấp thông tin. Bên cạnh đó, vấn đề nội dung và mục đích sử dụng thông tin cũng được đề cập đến như một quy định bắt buộc. Bởi lẽ, nếu không nêu nội dung yêu cầu thì cơ quan cung cấp không thể cung cấp được thông tin và nếu không nêu mục đích sử dụng thì có thể thông tin đó sẽ được sử dụng không đúng mục đích và có thể bị lạm dụng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện luật, việc quy định người yêu cầu cung cấp thông tin phải nêu mục đích sử dụng thông tin đã không được đặt ra. Lập luận cho việc không bắt người yêu cầu cung cấp thông tin nêu mục đích sử dụng xuất phát từ hai lý do chính: Thông tin mà họ yêu cầu thuộc về thông tin được công bố thì sẽ là dạng thông tin vô hại, không làm tổn hại đến cơ quan nhà nước, cá nhân, tổ chức kinh tế hoặc bất cứ chủ thể nào; và không thể kiểm soát được hết việc sử dụng thông tin được cung cấp của người yêu cầu cung cấp thông tin. Hơn thế nữa, nếu người yêu cầu thông tin sử dụng thông tin để gây thiệt hại cho tổ chức và cá nhân khác mà hành vi đó được xem là vi phạm pháp luật thì tùy từng mức độ, họ có thể bị chịu trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự hay trách nhiệm hình sự. Chính vì hai lý do đó, việc quy định người yêu cầu cung cấp thông tin phải nêu mục đích sử dụng thông tin là không cần thiết và vô hình chung, tạo ra một thủ tục phiền hà, sách nhiễu người dân khi họ có yêu cầu cung cấp thông tin. Do đó, không thể vì lý do sợ thông tin bị lạm dụng để bắt người yêu cầu cung cấp thông tin phải nêu mục đích sử dụng thông tin của họ. 

Đây cũng có thể là câu trả lời cho câu hỏi trong quá trình soạn thảo Luật Tiếp cận thông tin ở Việt Nam: Có nên quy định về cấm sử dụng thông tin cho các mục đích khác nhau hay không? Điều này cũng có nghĩa là, không nên và không cần thiết phải giới hạn quyền sử dụng thông tin đã được cung cấp, vì trên thực tế đã quy định nội dung thông tin được cung cấp rồi, sử dụng vào mục đích gì là tùy thuộc vào ý chí của người được cung cấp thông tin. 

5. Lệ phí cung cấp thông tin 

Lệ phí cung cấp thông tin được xây dựng theo cách lập luận: nếu Nhà nước muốn người dân quan tâm đến hoạt động của cơ quan chính quyền, tham gia các hoạt động dân chủ thì mức lệ phí cung cấp thông tin không được quá cao. Mức lệ phí chỉ được tính trên cơ sở tiền công phục vụ, tiền giấy và mực cũng như các thiết bị khác cho chi phí cung cấp thông tin. Đối với cơ quan nhà nước thì chỉ cần có văn bản yêu cầu và dấu xác nhận thì không phải trả phí. Luật cũng có quy định chi tiết về việc giảm phí và miễn phí yêu cầu cung cấp nếu yêu cầu cung cấp thông tin đó là cần thiết đối với việc bảo tồn và phát triển lợi ích công cộng (Điều 15). 

6. Thủ tục khiếu nại, khiếu kiện 

Luật quy định, nếu người yêu cầu cung cấp thông tin không được đáp ứng hoặc đáp ứng không đầy đủ, đáp ứng thiếu hoặc sai thông tin, thì có quyền khiếu nại bằng văn bản đến cơ quan chính quyền liên quan theo Luật Khiếu nại hành chính hoặc đệ đơn kiện hành chính theo quy định của Luật Tố tụng hành chính. Trong thực tiễn, hầu như những người có quyền yêu cầu cung cấp thông tin nhưng không được đáp ứng thường lựa chọn con đường tài phán bằng Tòa án. Rất nhiều phán quyết của Tòa án đã khẳng định cơ quan chính quyền có sai sót và vi phạm quyền yêu cầu cung cấp thông tin cho người được yêu cầu. Đây là biểu hiện về sức sống, tính khả thi của một đạo luật dân chủ. 

Luật Công bố thông tin của cơ quan chính quyền Hàn Quốc có hiệu lực vào năm 1998 và ngay trong năm 1998 đã có tới 26.338 yêu cầu cung cấp thông tin. Đến năm 1999, yêu cầu về cung cấp thông tin đã lên đến 42.930 vụ (gấp 63% so với năm 1998), năm 2000 có 61.586 vụ (gấp 43% so với năm 1999), năm 2007 có 235.230 vụ và năm 2008 có 249.440 vụ được yêu cầu2. Điều này cho thấy xu thế dân chủ hóa được thể hiện ngày càng sâu rộng trong xã hội Hàn Quốc và khẳng định được vai trò của Luật Công bố thông tin của cơ quan chính quyền trong việc phát huy quyền dân chủ của nhân dân, xác lập mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân để trên cơ cở đó, thu hút nhân dân tham gia quản lý nhà nước một cách có hiệu quả nhất. 

17 nhận xét

22:12 16 tháng 6, 2014 Reply

Theo tôi không chỉ luật tiếp cận thông tin mà còn nhiều luật khác cũng cần phải học hỏi từ nước ngoài. Chúng ta cứ sửa đổi luật pháp rất nhiều, sửa đổi rất nhiều thứ, và sửa ngày đưa vào sử dụng là đã lòi ra cái lạc hậu của nó rồi. Vì thế có thể nói rằng chúng ta đang có một rừng luật, nhưng khi áp dụng vào thực tế lại rất lắm sai trái, gây ra rất nhiều hệ quả nguy hiểm cho đất nước cũng như nhà quản lý.

08:48 17 tháng 6, 2014 Reply

Luật tiếp cận thông tin là bộ luật cần được chú trọng mà chúng ta đang trong quá trình hoàn thiện và bổ sung, nó đáp ứng yêu cầu thực tế của xã hội VIỆT NAM trong hoàn cảnh xã hội ngày càng phát triển hiện đại ngày nay. Đó sẽ là cơ sở để các cơ quan thực thi pháp luật dựa vào đó để thực thi nhiệm vụ của mình đối với các sai phạm trong việc phát tán thông tin và xuất bản các tác phẩm cá nhân

08:59 17 tháng 6, 2014 Reply

Trong quá trình soạn thảo các bộ luật chúng ta ngoài tham khảo ý kiến của các chuyên gia, các nhà làm luật còn phải tham khảo thêm bộ luật của các quốc gia khác, đó là nguồn tài liệu hữu hiệu giúp ta có thêm thông tin bổ sung trong quá trình soạn thảo bởi luật của các nước khác là đã qua quá trình soạn thảo bổ sung và áp dụng vào thực nghiệm. Những lỗ hổng cần ngăn chặn, những khía cạnh phát huy tác dụng đều đã được tìm ra. Các nhà làm luật nên lưu ý điều này

22:17 17 tháng 6, 2014 Reply

đây thật sự là những bài học quý báu mà chúng ta cần phải học hỏi,để có được một đất nước phát triển bền vững và ổn định thì chúng ta cần phải tiếp cận cũng như hội nhập sâu rộng về mọi mặt,điều này không chỉ làm cho chúng ta có những cách nhìn đúng đắn mà nó còn làm cho chúng ta có được sự hợp lí hơn trong cách tiếp cận thông tin,mong rằng trong thời gian tới chúng ta sẽ có thể học hỏi được nhiều hơn và cũng là để chúng ta có thể phát triển được mạnh mẽ hơn,

12:25 18 tháng 6, 2014 Reply

Một bước tiến cho hành trình dân chủ của Việt Nam đấy, một nhà nước của dân do dân và vì dân sẽ thực sự là nhà nước của dân do dân vì dân.

12:34 18 tháng 6, 2014 Reply

Lần trước trong vụ biển Đông, nhờ công khai đường lối của Đảng, Nhà nước của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng mà chúng ta nhận được sự ủng hộ của đông đảo quần chúng nhân dân, cho nên sức mạnh của lẽ phải sẽ chiến thắng tất cả, đó là bài học cho tất cả chúng ta, nên công khai thông tin.

16:10 18 tháng 6, 2014 Reply

Để phòng và chống tham nhũng hiệu quả thì điều cần làm bây giờ là công khai tài sản của Đảng, Nhà nước, và cần phải cấm xuất cảnh đối với những người có nghi vấn.

16:13 18 tháng 6, 2014 Reply

Thêm nữa là cấm lãnh đạo từ cấp tỉnh trở lên có gia đình ở nước ngoài, như Trung Quốc mới đây đã làm ấy, hoặc là từ chức, hoặc là đưa gia đình từ bên ngoài về nước.

19:08 18 tháng 6, 2014 Reply

Việt Nam cần học hỏi từ Hàn Quốc rất nhiều, để có một quốc gia cường thịnh thì quyền lực nên đặt vào tay nhân dân nhiều hơn, như thế sẽ tránh được sự độc đoán của 1 bộ phận lãnh đạo, chống được tham nhũng, quan liêu, tăng lòng tin của quân chúng nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

19:11 18 tháng 6, 2014 Reply

Mình đang học hỏi nhiều, nhất là học hỏi từ những nước đi lên từ thuộc địa như Hàn Quốc, Sing, hay như nước Nhật vươn lên sau thế chiến thứ 2 ấy. Thế đất nước mới mong phát triển được như họ.

19:13 18 tháng 6, 2014 Reply

Chẳng bao giờ học được những gì họ đã làm đâu, ví dụ đơn giản như tham nhũng, đất nước mình tham nhũng tràn lan, chống đi chống lại vẫn không hết được, thế thì đến bao giờ mới phát triển được,

19:15 18 tháng 6, 2014 Reply

Chưa làm được không hẳn là không làm được, rồi bạn sẽ thấy trong tương lai Việt nam sẽ phát triển như thế nào, nếu cái đà của sự phát triển cứ như bây giờ.

19:18 18 tháng 6, 2014 Reply

Như thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn mạnh. Việt Nam sẽ nâng cao dân chủ, đó cũng là xu thế tất yếu của xã hội ta trong thời kì hội nhập, một bước tiến sẽ giúp dân tộc thêm 1 bước sánh vai với các cường quốc năm châu, mogn rằng sẽ sớm đưa ra luật.

16:18 19 tháng 6, 2014 Reply

Dự án luật Tiếp cận thông tin do Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng (phối hợp với Bộ Thông tin – Truyền thông), từng có giai đoạn chuẩn bị nhưng sau đó tạm dừng lại. Thủ tướng cho hay, luật Tiếp cận thông tin ra đời là cần thiết trước nhu cầu thực tiễn của thời đại công nghệ thông tin và cũng để đảm bảo hiện thực hóa quyền tiếp cận thông tin của người dân như hiến định.

20:19 20 tháng 6, 2014 Reply

Làm luật là một vấn đề quan trọng và rất nan giải, mỗi một điều luật mới được ban hành hay sửa chữa là sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống và các hoạt động xã hội. Các nhà làm luật nên xem xét thật kĩ điều này, hãy sử dụng tất cả các kênh tham khảo từ hỏi ý kiến chuyên gia đến tham khảo mô hình luật ở các quốc gia khác và áp dụng vào hoàn cảnh Việt Nam một cách hợp lí nhất có thể.

20:27 20 tháng 6, 2014 Reply

Loc nguyen, sao mọi việc chưa diễn ra mà bạn đã sớm kết luận như thế, chống tham nhũng Việt Nam đang làm rất tích cực, bạn không biết là dạo gần đây bao nhiêu đại án tham nhũng lớn đã được phanh phui à? Dư luận có được những thông tin sốc như thế, bất ngờ như thế là nhờ đâu? Đó là nhờ cơ quan chống tham nhũng của nhà nước ta tìm hiểu và làm rõ chân tướng, vụ này xong lại đến vụ kia, bao nhiêu sự việc nổi cộm hàng ngày trong đời sống xã hội. Việt Nam vẫn là một quốc gia có tốc độ phát triển nhanh và chắc chắn tương lai không xa chúng ta sẽ cải thiện được tình hình đất nước rất nhiều.

10:52 22 tháng 6, 2014 Reply

Về việc luật pháp và nhiều vấn đề khác nữa chúng ta cần phải học hỏi nhiều như thế mới có thể xây dựng được bộ máy nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa được, chúng ta chỉ học những cái gì phù hợp với nước ta và không đi trái với con đường xã hội chủ nghĩa thôi, chứ chúng ta không phải là áp dụng tất cả, như thế là phản khoa học

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!