26/02/2015

CHUYỆN LẮM ĐIỀU SAU TẾT: TỤC CHÉM LỢN

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 26/02/2015 | 26.2.15

Mõ Làng

Thiên hạ sau những ngày tết no nê sinh ra lắm chuyện, mạng mẽo sôi xình xịch như nồi lẩu đủ chuyện đông - tây, kim - cổ, thiên đình - hạ giới, từ chuyện tiền lẻ đi đền, chùa cho đến chuyện đốt vàng mã; Từ chuyện cái ghế của ông cựu tổng bí thư, đến cái tục chém lợn cúng Thần hoàng của làng; Từ chuyện cụ ông đồ cho chữ đến cụ họ Vũ thơm cô hoa hậu...


Chuyện bình phẩm, bàn tán theo kiểu trà dư, tửu hậu thì chẳng có gì phải quan tâm - tự do ngôn luận mà- mạng mẽo sau vài hôm sẽ rơi vào quên lãng. Đằng này vài người, thậm chí đôi đám đông cực đoan quá, đẩy lên thành vấn đề quốc gia đại sự, văn hóa dân tộc... Vài vị chính khách, nhà khoa học rỗi hơi cũng đăng đàn báo chí nói này, nói nọ ra vẻ cái gì ta cũng biết. Ví như vị GS nọ trả lời VTC New rằng "Người dân Ném Thượng chém lợn nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi, cầu cho một năm may mắn, mùa màng bội thu…" Những anh hùng bàn phím khua môi múa mép thì không tính, đằng này đám phóng viên báo chí vốn văn hóa chỉ mới "một vốc" cũng hoắng lên. Tục chém lợn ở làng Ném Thượng là một ví dụ.

Cái tục lệ đó là một trong nhiều nghi thức thờ Thành Hoàng làng nên nó đã có từ lâu đời rồi và định hình là một nét riêng trong tín ngưỡng làng thì khó mà xóa bỏ ngay được.

Thành hoàng thì làng nào mà chả có, thời phong kiến cứ ba năm một lần nhà vua xem xét và ra sắc phong cho Thành hoàng các làng, lại còn chia ra các hạng cao thấp Thượng đẳng thần, Trung đẳng thần, hạ đẳng thần... để cấp "ruộng hậu" nhiều, ít theo hạng để cho làng làm hương hỏa lễ tế hàng năm.

Thành hoàng là vị thần bảo vệ làng. Mỗi làng tùy theo sự tôn thờ mà chọn Thành hoàng, có thể đó là thiên thần (siêu nhiên), có thể đó là nhân thần (người thực, có công với làng được tôn thờ). Làng có thể có vài thần Thành hoàng, chí ít thì có một. Trước đây, các làng đều có lập miếu thờ Thành hoàng. Từ thời Lê, đình làng được giao cho làng cai quản sử dụng vào các sinh hoạt công cộng, Thành hoàng làng được thờ tại đình. Có nơi vẫn còn miếu thờ riêng nhưng đến lễ hội thì làng rước kiệu đưa ngài về đình làm lễ.

Vị Thành hoàng được chọn để tôn thờ luôn có sự gắn bó rất đặc biệt với dân làng với nghĩa hàm ơn. Bất cứ vị thần được tôn thờ đó có xuất xứ như thế nào nhưng nếu họ đã có công tạo dựng, bao bọc, bảo vệ làng thì đều được tôn trọng như nhau. Vậy nên mới có chuyện, một số nơi Thành hoàng làng là người ăn xin, ăn trộm, ăn cướp, thợ mộc, con hát, đô vật, thầy dạy võ, thậm chí là mót phân... đều được thờ cung kính trong đình làng.

Hàng năm, dân làng đều có tổ chức lễ cúng tế cho vị Thành hoàng làng của mình theo lịch với nhiều lễ có tên gọi và mục đích khác nhau như lễ Kì yên, Khai hạ, Hạ điền, Sắp ấn... Thường mỗi lễ có hai phần, phần nghi lễ cúng tế và phần hội vui chơi. Phần hội thường diễn những trò có liên quan đến nghề nghiệp, xuất thân, chiến công của vị Thành hoàng. Người xưa gọi những trò diễn ấy là "Bách nghệ khôi hài" hoặc "Trò tứ dân".

Tục chém lợn của làng Ném Thượng là trò diễn hoặc nghi thức tế lễ có liên quan đến vị thần Thành hoàng họ Lý mà họ đang thờ. Theo Mõ nghĩ, vị thành hoàng đó có công tích hoặc xuất thân có liên quan đến chuyện máu chảy, đầu rơi nên dân làng diễn lại theo cách tượng trưng vậy.

Sự suy đoán này cũng có liên hệ dây mơ rễ má đến giai thoại cho rằng, ông họ Lý kia vốn là một vị trong dòng tộc Lý đã chống lại nhà Trần (chuyện binh đao), hoặc giai thoại cho rằng ông họ Lý kia xưa vốn hành nghề ăn cướp. Các vị trưởng lão của làng có nói có đến 72 nơi thờ ông họ Lý kia làm Thành hoàng nhưng mỗi Ném Thượng là giữ được tục chém lợn.

Chém lợn là một tục lệ mà người xưa gọi là "Hèm". Tục hèm chỉ có ở những nghi lễ thờ cúng vị Thành hoàng có xuất thân "đặc biệt" mà làng vẫn tôn trọng, tôn thờ nhưng có ý "giấu đi", không muốn phô ra. Ví như có vị Thành hoàng làng xưa có nghề gắp phân thì lễ vật cúng tế cũng có đôi que gắp quấn giấy ngũ sắc cùng mấy quả chuối bóc vỏ bày trên hương án. Có nơi thờ cái vật giả làm chày, làm cối, làm cột, làm mo gợi nhớ đến tín ngưỡng phồn thực. Có nơi tổ chức ẩu đã giữa làng này với làng kia đến sứt đầu mẻ trán rồi cùng nhau ăn cỗ...

Mà đã là tục "Hèm" thì văn hóa tín ngưỡng xưa đều thực hiện ở những nơi "kín đáo", trước khi diễn trò đều phải có nghi lễ cúng bái. Người được tham gia lễ nghi "tục hèm" chỉ là các chức sắc trong làng cùng những người phục vụ nghi thức cúng bái chứ không phải là cả làng. Chỗ đúng của nó là sau đình hoặc cạnh đình chứ chẳng phải trưng ra giữa sân đình, trước mắt bàn dân thiên hạ như dân Ném Thượng đang làm vậy. Nó bị kêu dã man là phải, hơn thế nó xúc phạm cả vị Thành hoàng của họ.

Một số người còn quá đà lấy tiền quệt máu đem về làm vật may mắn là vớ vẩn, không khéo tự rước họa vào thân. Tập tục này đã có hàng trăm năm làm gì có tiền mà quệt máu. 

Tập tục này đã có trong lịch sử và đã trở thành một nét văn hóa tín ngưỡng riêng có của Ném Thượng thì đừng nên kêu gọi xóa bỏ, vô ích. Những người có trách nhiệm nên nghiên cứu lại sự tích chém lợn, nghi thức chém lợn mà hướng dẫn dân làng thực hiện cho đúng, cho xứng là nét văn hóa riêng.

Người dân Ném Thượng nên có cách làm sao cho đúng với truyền thống, đừng xúc phạm đến thánh thần mà rước họa. 



25 nhận xét

14:49 26 tháng 2, 2015 Reply

Giờ mới hiểu hơn văn hoá Việt Nam. Cám ơn tác giả.

19:43 26 tháng 2, 2015 Reply

Mình thấy đất nước ta có những cái thay đổi mang tính tích cực rồi, còn lại một số truyền thống văn hóa từ lâu đời mà không nên lưu truyền hay nói cách khác là cần phải thay đổi thì chúng ta nên thay đổi bởi vì nó rất không phù hợp, để cho con người ta cảm thấy sợ hãi

19:50 26 tháng 2, 2015 Reply

Tôi đã thấy trên báo đài nói về cái tục chém lợn sau tết này rồi. Đúng là tôi cảm thấy đây là một tục rất man rợn mà chúng ta ai cũng cảm thấy kinh hãi khi được nghe hay đặc biệt là trực tiếp nhìn thấy. Có lẽ chính quyền nên có những bước để thay đổi tập tục này của người dân địa phương

20:14 26 tháng 2, 2015 Reply

Ở đâu cũng có những nét văn hóa riêng, ở đâu cũng có bản sắc văn hóa dân tộc của họ từ lâu đời rồi. Nhưng xã hội mới rồi, đây là xã hội mà loài người chúng ta cùng nhau sống hướng đến những cái tốt đẹp, những cái hiền hóa với thiên nhiên, thân thiện với nhau, không nên có những tập tục đó sẽ hơn

20:48 26 tháng 2, 2015 Reply

Giờ mình mới hiểu về tục lệ chém lợn này. Cảm ơn tác giả

20:58 26 tháng 2, 2015 Reply

Có lẽ nên bỏ cái tục lệ này đi vì bản thân nó đã không còn đúng ý nghĩa ban đầu. Hơn nữa trong không mỹ quan chút nào cả. Điều lớn nhất lễ hội này mang lại cho người xem ra sự ám ảnh

21:21 26 tháng 2, 2015 Reply

Nhìn cảnh chém sống lợn lại còn chém nhiều nhát đến chết như thế thấy dã man quá

21:56 26 tháng 2, 2015 Reply

Bỏ là bỏ thế nào. Mất bao công làm biến tướng tục lệ làng em mới được người ta chú ý, được báo chí quan tâm. Thậm chí cả cái tổ chức động vật châu á nhắc tên. Giờ du khách bắt đầu đổ xô đến thì các bác bảo làng em bỏ. Bỏ là bỏ thế nào

07:38 27 tháng 2, 2015 Reply

nhìn thì dã man, nhưng đâu có cần lên án mạnh thé này không? hay dân tình ăn no rảnh mỡ?
tụ có từ lâu, sao chả ai ý kiến gì, mà tới hôm nay lại làm cho um sùm thế chứ?
hay chăng là hội chứng đám đông, cứ thấy ai nói gì thì mình cũng bảo nấy??

09:56 27 tháng 2, 2015 Reply

dù thế nào thì chúng ta cũng phải tính đến yếu tố văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại làm sao cho nó có thể giao thoa được với nhau,vậy nên cho dù thế nào đi chăng nữa thì tập tục này sẽ không có chuyện dừng lại,người dân làng ném thượng sẽ vẫn tiếp tục nghi lễ này,

10:21 27 tháng 2, 2015 Reply

tục chém lợn đã có từ lâu rồi,và người dân làng ném thượng đã luôn lưu giữ cũng như phát huy tập tục này,vậy nên vì sao mà chúng ta lại lên án và muốn tẩy chay tập tục văn hóa truyền thống đó,mỗi người đều có ý kiến riêng nhưng tất cả hãy nhìn sự việc từ nhiều phía.

10:27 27 tháng 2, 2015 Reply

Nói chơ trước đó cán bộ làng, rồi trưởng làng đã có cách tế nhị hơn là cứ cột chân con lơn như thế rồi giáng đao minh họa sau đó là lôi sau đinh trảm con ỉn. Như thế tôi cho là đỡ hơn. Mặc dù như thế thì sau này chả có ma nào tới xem hội nữa

13:52 27 tháng 2, 2015 Reply

những chuyện này đều hết sức bình thường nhưng mà bị bọn truyền thông thổi phồng lên mà thôi, cộng với bọn óc ngắn thi nhau bình phẩn phê phán làm cho những việc chính quốc gia đại sự thì bị lãng quên toàn đi vào những chuyện không đâu, trong khi thời buổi kinh tế đất nước hội nhập thì chả đắn đo nhìn nhận thì toàn những chuyện không đâu đem ra trổ tài

22:25 27 tháng 2, 2015 Reply

Những nét đẹp văn hóa truyền thống là điều đáng được lưu giữ trong cuộc sống của chúng ta ngày nay. Không nên lấy những cách cư xử những chuẩn mực của cuộc sống hiện đại để xem xét những nét truyền thống của dân tộc từ bao đời. Tuy nhiên, không vì thế mà làm sai đi trái đi những nét văn hóa đó bằng cách thêm bớt đổi mới cho những nghi thức xưa!

22:33 27 tháng 2, 2015 Reply

Công nhận dã man thật đấy bạn ạ. Nói thật chứ đem ra sau đình mà chém có phải là nhân văn hơn không chứ chém ầm ầm máu tươi phun như máy bơm thế này trẻ con nhìn không ghê mới là lạ. Đúng là mình chưa tận mắt chưa biết, không biết trẻ em cái làng đấy có nhiễm không chứ...

22:36 27 tháng 2, 2015 Reply

Cũng là những cái chuyện liên quan đến sau này đấy bạn ạ. Tôi cũng chả đồng tình cũng chả phản đối. Bên nào cũng muốn hơn, người ta nói phép vua thua lệ làng. Mình không bỏ nhưng hãy làm cho nó thân thiện hơn, mặc dù biết đó là giảm sức hút đối với khách du lịch

23:01 27 tháng 2, 2015 Reply

Tôi không hy vọng là cái lễ hội này biến mất. Chúng ta văn hóa 4 nghìn năm không thể vì một chuyện như thế này mà mang nó vào dĩ vãng được. Nói như bạn thethoi chi phía trên ấy, cần có sự trao đổi qua lại giữa làng với nước để có giải pháp vẹn toàn hơn. Lễ xong xuôi mang ra sau đình mà thịt có gì đâu nhỉ

23:03 27 tháng 2, 2015 Reply

Những người ở phía đối lập với suy nghĩ của bạn cũng có những lý do của họ mà chúng ta cần phải nhìn nhận khách quan để phát triển. Tôi cho rằng cái phần chém lợn công khai là nên bỏ còn các phần khác thì vẫn giữ bình thường. Bữa này là tuyên truyền bằng giáo dục chứ không phải qua hành động như thế

23:18 27 tháng 2, 2015 Reply

Trước tết cũng đã nói rồi mà sau tết cũng nói lại. Cũng tại bởi có cái tổ chức bảo vệ động vật gì đó lên tiếng và cũng tại bởi cảnh chém giết dã man quá. Có cái lễ hội đâm trâm gì đó ở chỗ nào đó nữa ấy. Cũng giã man không kém nhưng đâu đến nỗi băm phay con heo như này. Quá ghê

23:20 27 tháng 2, 2015 Reply

Tôi cũng hoàn toàn đồng ý với ý kiến của bạn. Một lễ hội mang tính truyền thống lâu đời như thế này rồi nói bỏ là không thể bỏ ngay được. Huống hồ xoay chuyên những ông chức sắc trong làng vốn tư tưởng " phép vua còn thua lệ làng này" thì khó mà thành công được. Chỉ có thông qua vận động và trao đổi góp ý sửa lại nội dung lễ hội thì may ra

23:53 27 tháng 2, 2015 Reply

cái này đúng là cái kiểu dư luận xã hội, hội chứng đám đông...
nãy vừa vào trang Việt Nam thời báo, thấy một bài viết phân tích khá là chuẩn về tục chém lợn này!
hẳn là đọc đi mới đổi được hướng suy nghĩ!

22:43 28 tháng 2, 2015 Reply

mình thấy phong tục này diễn ra rất lâu rồi, và chẳng có chuyện gì lớn xảy ra nên các cơ quan chức năng và các nhà báo không cần phải mất nhiều công sức để ngăn người dân nơi đây tổ chức đâu.

23:05 28 tháng 2, 2015 Reply

Nhìn con lợn bị chém dã man như thế trong lòng mình thực sự cũng có sự hoang mang, nhưng nghĩ lại thấy mọi chuyện cũng bình thường mà, không như những nhà báo nói quá lên thế đâu, dù sao đây cũng là truyền thống lâu đời của vùng quê này mà.

16:12 1 tháng 3, 2015 Reply

Ở đâu cũng có những nét văn hóa riêng, ở đâu cũng có bản sắc văn hóa dân tộc của họ từ lâu đời rồi. Nhưng xã hội mới rồi, đây là xã hội mà loài người chúng ta cùng nhau sống hướng đến những cái tốt đẹp, những cái hiền hóa với thiên nhiên, thân thiện với nhau, không nên có những tập tục đó sẽ hơn

16:15 1 tháng 3, 2015 Reply
Nhận xét này đã bị tác giả xóa.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!