06/03/2015

GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, TRUYỀN THỐNG, VĂN HÓA CỦA LỄ HỘI

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 06/03/2015 | 6.3.15

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian NGUYỄN HÙNG VĨ


“Lễ” là cử chỉ của con người để tỏ thái độ tôn trọng với nhau, cũng như với các biểu trưng của tín ngưỡng. Các cử chỉ đó tạo thành phong tục trong đời sống hoặc các nghi thức trong tín ngưỡng, tôn giáo, các nghi chế trong thiết chế xã hội. “Hội” là sự tập hợp đông người để thực hành diễn xướng, trình diễn các phong tục, tín ngưỡng, các hình thức văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật, các sinh hoạt tinh thần xã hội…

Khái niệm “Lễ hội” dùng để chỉ những sinh hoạt gồm cả lễ và cả hội, điều thường thấy trong sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân. Lễ hội truyền thống là những lễ hội đã trường tồn trong lịch sử cộng đồng xã hội, được bảo lưu, phát triển, lặp lại và quảng bá không ngừng.

Bất cứ cộng đồng xã hội nào cũng tồn tại những hình thức lễ hội của mình. Những cộng đồng thị tộc tồn tại xa xưa nhất trong lịch sử đã có những hình thức nghi lễ được diễn xướng. Xã hội hiện đại, lễ hội ngày càng phát triển, ngày càng phong phú và đa dạng, ngày càng nhân văn hơn.

1. Với sự trình diễn lặp lại về mặt thời gian, với cảm hứng kỷ niệm, suy nguyên, với tâm cảm tri ân “Uống nước nhớ nguồn”… lễ hội có một giá trị bảo lưu truyền thống một cách sâu đậm, mạnh mẽ. Những thông tin về nguồn cội con người, quốc gia, dân tộc, vùng miền, làng xóm, gia tộc, gia đình… để lại dấu ấn chứa chan trong lễ hội. “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba”. Cội nguồn quốc gia, đất nước, dân tộc hòa đồng cùng cội nguồn gia tộc, gia đình khi chúng ta hướng về giỗ Tổ Hùng Vương, khi chúng ta coi nhau là “đồng bào” trên giải đất hình chữ S thân yêu. Trong lòng Tổ quốc đó, tất cả mọi ngành nghề, mọi tín ngưỡng, cả mọi cảnh quan tự nhiên, địa lý, văn hóa, mọi giống loài trên rừng, dưới biển đều được lễ hội nhận thức và trình diễn từ chiều sâu niềm tin lịch sử qua các thần thoại và truyền thuyết, cốt lõi tinh thần không thể thiếu trong sinh hoạt lễ hội.

2. Lễ hội diễn ra theo chu kỳ thời gian là dịp tập trung, gặp gỡ, giao hòa giữa con người với con người, mối dây liên hệ về mặt tinh thần luôn luôn được nối bện bền chắc. Giá trị cố kết cộng đồng là một giá trị hết sức cơ bản của lễ hội. Khi mỗi con người đều có chung một nhận thức, một niềm tin, có cùng một tình cảm trước biểu tượng thiêng liêng, chung tay tham gia vào trình diễn lễ hội, giao hòa tinh thần giữa người với người, giữa thế giới thực tại và thế giới thần thiêng… thì mối quan hệ sẽ trở nên gắn bó, kết đoàn, tạo nên sức sống mạnh mẽ của tập thể, của nhân quần. Một sự trình diễn lễ hội thành công là niềm tự hào chung của cả cộng đồng, là chủ thể của lễ hội đó. Mỗi con người sẽ có ý thức được tôn trọng hơn, vui sống hơn bên nhau và cùng nhau.

3. Với tư cách là một nghệ thuật trình diễn mang tính tổng hợp, lễ hội là nơi, là thời điểm mạnh, thời điểm bùng nổ của mọi loại hình nghệ thuật, mọi yếu tố văn hóa của cộng đồng. Màu sắc, âm thanh, mùi vị, động thái, không gian tràn ngập nơi nơi. Các thành phần nghệ thuật ngôn từ, âm nhạc nhảy múa, sân khấu, hội họa, kiến trúc…, các trò chơi dân gian, các bộ môn thể thao, các triển lãm thành quả lao động trước thần linh và trước cộng đồng được bài trí và phô diễn. Bung ra khỏi sự vất vả, lo lắng của cuộc sống thường nhật, làng quê Việt Nam như bừng lên rộn rã khác lạ, từng con người rạng rỡ tự thể hiện, tự khẳng định trong niềm vui chung của mọi người. Đông như hội và vui như hội là ở ý nghĩa đó.

4. Cộng đồng 54 dân tộc anh em cư trú trên Tổ quốc Việt Nam lưu giữ một nền lễ hội hết sức giàu có về trữ lượng. Các vùng miền khắp đất nước bảo tồn những tính chất đa dạng về lễ hội. Sự phong phú các tín ngưỡng, tôn giáo với sắc thái lễ hội muôn màu muôn vẻ. Lịch sử trường kỳ của việc dựng nước, giữ nước và phát triển dân tộc. Quá trình giao lưu văn hóa rộng rãi với nhiều quốc gia khác nhau… Tất cả những điều đó làm cho kho tàng lễ hội truyền thống Việt Nam trở nên dày dặn và vô giá. Đó chính là nguồn cảm hứng bất tận, kho tài nguyên quý báu cho mọi sáng tạo nghệ thuật đương đại. Một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc chắc chắn phải dựa trên một truyền thống dày dặn, phong phú. Lễ hội cấp cho ta nguồn tài nguyên bất tận cho mọi loại hình nghệ thuật hôm nay. Trên hiện thực quý báu đó, việc nghệ thuật Việt Nam trình diễn một tư cách đặc biệt trên thế giới tùy thuộc vào tài năng, vào ý thức của văn nghệ sĩ và đường lối văn nghệ của chính thể chúng ta.

5. Trong mỗi tâm hồn cá nhân, lễ hội luôn luôn là một miền ký ức đẹp đẽ. Có lẽ không ai trong cuộc đời không từng náo nức cùng trống hội, không từng “Chân đất đi đêm xem hội…” như nhà thơ Nguyễn Duy đã viết, không từng đứng trong cơ ngũ đồng ấu của đám rước, mặc sắc phục làm lính trong cuộc đấu cờ người, thắp nén hương trước bàn thờ tiên hiền tiên liệt, hưởng tấm bánh lộc thánh từ tay mẹ hiền. Kỷ niệm lễ hội góp phần xây dựng nhân cách từng cá thể. Để dù đi đâu về đâu, chúng ta từ hành động hoặc tâm tưởng, đến dịp hội làng lại làm một cuộc hành hương về làng quê, về cội nguồn mà từ đó, ta đã lớn lên và đi vào cuộc đời rộng lớn. Để đến khi già lão, trở về với hội lễ, chúng ta lại tiếp bước người xưa, chăm lo cho không gian linh thiêng, nối người và thần, nối âm với dương, nối trời cùng đất. Ông cha ta có câu “Lá rụng về cội”, “Sống gửi thác về”… là vậy.

6. Không một chính thể nào, không một tôn giáo nào, không một tư tưởng nào lại cắt đứt với truyền thống. Quá khứ-hiện tại-tương lai là một sự tiếp nối dĩ nhiên và bất tận. Mỗi một dân tộc, quốc gia, mỗi một nền văn hóa trên toàn cầu này đóng góp cho nhân loại những giá trị văn hóa đặc sắc của mình. Về văn hóa, nhân loại cần sự đa sắc màu. Không có bản sắc khác nhau thì không có khái niệm văn hóa. Con người đến với con người là dâng hiến cho nhau một sự khác biệt văn hóa để cho sự hòa hợp, hòa nhập chung có được sự phong phú vĩnh viễn, trường tồn. Sự giàu có của lễ hội Việt Nam đóng góp cho kho tàng nhân loại những bản sắc đặc biệt của mình. Nhiều lễ hội truyền thống đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Bảo tồn, phát huy, phát triển, truyền bá, giao lưu là nghĩa vụ, là trách nhiệm quốc gia trong việc bảo vệ một thế giới vận hành đa dạng văn hóa. Nhân loại sẽ mãi mãi tồn tại trong sự đa dạng văn hóa đó.

7. Trong đời sống văn hóa hiện đại, những lễ hội truyền thống được phục hồi mạnh mẽ từ thời kỳ đổi mới (1986) như một tín hiệu tốt đẹp của hòa bình và độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ. Những chính sách văn hóa được đổi mới, những thiết chế văn hóa được cải thiện, những hạ tầng văn hóa truyền thống được phục hồi. Cùng với sự tự nguyện góp công, góp sức của toàn xã hội, không gian lễ hội từng bước bừng lên trên khắp mọi miền đất nước, đáp ứng nhu cầu phong phú về đời sống tinh thần, nhu cầu về tự do tín ngưỡng của nhân dân.

Tuy nhiên, trong sự phát triển mạnh mẽ đó, không tránh khỏi những bồng bột, những tùy tiện, thậm chí những tiêu cực, những sai lầm làm cho lễ hội giảm đi nhiều giá trị tích cực. Ở những lễ hội lớn, bằng sự quá tải về nhân số do sự phát triển dân số, sự thuận tiện của hạ tầng giao thông, sự quảng bá rộng rãi của truyền thông đã góp phần làm cho lễ hội trở nên phức tạp. Sự phát triển kinh tế thị trường nhanh chóng có khi làm cho sự cạnh tranh quyền lợi trở nên quyết liệt. Mê tín dị đoan phát triển khiến cho tệ buôn thần bán thánh xuất hiện phổ biến… Những mặt trái đó tạo nên những thử thách không nhỏ cho việc tổ chức những lễ hội theo hướng ngày càng chân-thiện-mỹ. Điều đó làm chúng ta không khỏi trăn trở, lo lắng và càng phải cố gắng nhiều hơn trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa, giá trị nhân văn, giá trị truyền thống tốt đẹp của lễ hội mà tổ tiên, ông cha ta đã bền bỉ lưu giữ, trao truyền cho thế hệ hôm nay và mai sau.


25 nhận xét

17:02 6 tháng 3, 2015 Reply

Những giá trị truyền thống lịch sử mà ông cha ta để lại qua lễ hội là những nét đẹp cần phải lưu giữ. Tuy nhiên, một số ngày vừa qua một số hình ảnh đang diễn ra không đẹp ảnh hưởng không tốt tới những giá trị đó. Đây là những hành vi cần phải lên án và đấu tranh mạnh mẽ!

09:32 7 tháng 3, 2015 Reply

Ở hầu hết các lễ hội mà tôi được biết diễn ra đầu năm có một cái tục cọp là "cướp" lộc. Tuy nhiên "cướp" ở đây được yêu cầu là "cướp" saoo cho nó có văn hóa. Cái này tôi đồng ý, nhưng nó tùy thuộc vào nhận thức của mỗi người chứ không bắt nguồn từ ý muốn chủ quan của BTC cũng như tinh thần của lễ hội. "Cướp" đã biến và bị hiểu thành cướp có nghĩa là lễ hội đã mất đi một cái truyền thống của nó

09:35 7 tháng 3, 2015 Reply

Theo tôi nghĩ thực chất là những hình ảnh đấy bị các nhà báo biến tấu lên theo phong trào chứ chẳng có nhà báo nào lên tiếng đó là bản sắc của lễ hội cả. Cái tinh thần của lễ hội và ý chí của thánh thần là " Lộc phải do công sức dành lấy". Chứ yên bình thì không còn gì là lễ hội nữa

12:50 7 tháng 3, 2015 Reply

Những lễ hội truyền thống có từ lâu đời luôn mang trong nó những ý nghĩa thiêng liêng, mang niềm tin tín ngưỡng của nhân dân. Nhưng theo thời gian, nhiều lễ hội đã thể hiện tính hủ tục, lạc hậu của nó hoặc bị lợi dụng, biến tướng mất đi bản chất vốn có. Cần có biện pháp giữ gìn những lễ hội mang tính văn hóa và loại bỏ những lễ hội không còn phù hợp tránh gây lãng phí.

12:55 7 tháng 3, 2015 Reply

Những lễ hội truyền thống có từ lâu đời luôn mang trong nó những ý nghĩa thiêng liêng, mang niềm tin tín ngưỡng của nhân dân. Nhưng theo thời gian, nhiều lễ hội đã thể hiện tính hủ tục, lạc hậu của nó hoặc bị lợi dụng, biến tướng mất đi bản chất vốn có. Cần có biện pháp giữ gìn những lễ hội mang tính văn hóa và loại bỏ những lễ hội không còn phù hợp tránh gây lãng phí.

15:23 7 tháng 3, 2015 Reply

Tôi đồng tình là lễ hội vừa có giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tôc, nhưng thử thống kê lại xem nước ta có bao nhiêu lễ hội tất cả, và hàng năm nó chi tiêu của ngân sách hết bao nhiêu tiền, chưa kể những hệ lụy của lễ hội xuất phát từ ý thức kém của người dân nữa

15:29 7 tháng 3, 2015 Reply

truyền thống thì truyền thống nhưng đây là thời kỳ hiện đại đôi khi chúng ta cũng nên nghĩ đến tương lai một chút, có quá nhiều lễ hội diễn ra, chi tiếu biết bao nhiêu tiền bao nhiêu thời gian, thế thì còn thời gian nào để làm việc nữa, do đó cần phải nghiên cứu giảm dần dần các lễ hội

15:37 7 tháng 3, 2015 Reply

Đúng là lễ hội là nét đẹp văn hóa của dân tộc ta, và cần phải lưu giữ nhưng tôi thấy có quá nhiều lễ hội rồi, và điều này cộng với ý thức kém của người dân đang đưa ra hình ảnh lễ hội không mấy đẹp trong mắt của bạn bè quốc tế, chưa kể có những lễ hội mà tôi nghĩ cũng hơi tàn bạo chút

15:49 7 tháng 3, 2015 Reply

Giờ chúng ta đang sống trong thời đại hiện đại rồi, đôi khi những nét văn hóa truyên thống của dân tộc cần phải giữ nhưng tôi nghĩ cái gì nên giữ thì chúng ta giữ thôi chứ chúng ta không thể giữ tất cả được, bởi lẽ giữ thế thì thời gian đâu chúng ta bắt kịp thời đại được cơ chứ, sự phát triển đang từng ngày từng giờ kìa

16:01 7 tháng 3, 2015 Reply

lễ hôi mang giá trị của lịch sử truyền thống, văn hóa nhưng tôi nghĩ việc có quá nhiều lễ hội cũng không nên cho lắm thử nghĩ đi, giờ để tổ chức lễ hội thì tốn bao nhiêu kinh phí, bao nhiêu thời gian cơ chứ, trong khi chúng ta đang sống trong thế giới thay đổi từng giây một, liệu chúng ta bắt kịp được không

16:18 7 tháng 3, 2015 Reply

bữa này nó cướp thật luôn chứ chẳng cướp mang hình thức như trước nữa đâu bạn ak, nó nhảy vào đánh nhau tranh giành nhau để lấy lộc may đầu năm chẳng biết cái lộc đó đem lại cái gì chứ thấy thế tôi nghĩ nên dẹp ngay lễ hội cho rồi. Lê hội là nét đẹp văn hóa mà giờ chúng nó biến lễ hội chẳng khác gì là trường đấu của chúng cả mà

17:06 7 tháng 3, 2015 Reply

Sự phát triển kinh tế thị trường nhanh chóng biến những hoạt động lễ hội thành nơi kiếm tiền. Người ta tìm mọi cách để biến nó thành công cụ, từ taọ dựng nhưng hoạt động mê tín đến những hoạt động gây phản cảm cao nhằm thu hút sự chú ý của cộng đồng

21:54 7 tháng 3, 2015 Reply

Công nhận, lễ hội là nét đẹp truyền thống của văn hóa VIệt Nam, cần phải bảo tồn nhưng mà người VN vẫn còn "hưởng" không khí tết lâu quá. Có khi dông dài sang tháng 2 mới có tinh thần chiến đấu với công việc, trở lại cuộc sống lao động như bình thường đc.

16:18 8 tháng 3, 2015 Reply

Chẳng thấy năm nào như năm này. Như mõ làng đưa tin cũng biết, những chuyện lùm xùm sau tết. Cài nhìn của con người càng ngày càng khắt khe đến mức giả tao chỉ theo phong trào thôi thì phải. Có nhiều cái phải lo, phải bàn nhưng sao bàn nhiều đến lễ hội vậy nhỉ? Có phải lễ hội năm này mới tổ chức đâu

17:31 8 tháng 3, 2015 Reply

"...trong sự phát triển mạnh mẽ đó, không tránh khỏi những bồng bột, những tùy tiện, thậm chí những tiêu cực, những sai lầm làm cho lễ hội giảm đi nhiều giá trị tích cực.." Điển hình là những vấn nạn như "tranh cướp" thiếu văn hóa "lộc", tệ nạn tiền lẻ cúng biếu..

17:54 8 tháng 3, 2015 Reply

Nó thuộc về giá trị tinh thần không thể thiếu của mỗi con người. Dù mục đích đi lễ của mọi người như thế nào tôi nghĩ ai ai trong tâm cũng tồn tại một cái gọi là thành kính. Thành kính đạo lý uống nước nhớ nguồn, thành kính hai chữ "đồng bào"...

17:08 13 tháng 3, 2015 Reply

Xưa nay người ta cứ đi "lễ hội" nhưng thực chất ít ai biết "lễ hội" là gì. Hầu hết các "lễ hội" ngày nay được tổ chức với quy mô lớn, tuy nhiên để phù hợp với các điều kiện kinh tế- xã hội khác mà hình thức và phương pháp tổ chức có được biến đổi ít nhiều nhưng nhìn chung "lễ hội" đều có những giá trị văn hóa, tinh thần rất lớn cần được bảo tồn và phát huy.

19:16 13 tháng 3, 2015 Reply

Ngàn đời nay ở mọi vùng miền trên cả nước ta, các "lễ hội" vẫn được duy trì và tổ chức với quy mô lớn. Thế nhưng tính đến thời điểm này, có những lễ hội còn tồn tại với các hủ tục lạc hậu, không phù hợp với đời sống nhân dân. Chính vì vậy, bên cạnh việc bảo tồn các giá trị văn hóa vốn có của những lễ hội chúng ta còn phải biết điều chỉnh một số yếu tố sao cho dung hòa các giá trị truyền thống và hiện đại.

20:19 19 tháng 3, 2015 Reply

Lễ hội là một trong những nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc việt nam ta, từ xưa đến nay khắp mọi vùng miền của Tổ quốc, cho dù là đồng bằng, miền múi hay trung du, mỗi vùng miền đều có những bản sắc riêng và người Việt Nam ta luôn ý thức được nét đẹp đó và tìm cách duy trì nó

20:23 19 tháng 3, 2015 Reply

Lễ hội là một dạng phong tục được người dân Việt Nam gìn giữ qua những khoảng thời gian dài, thế hệ trước truyền cho thế hệ sau, thế hệ sau phát huy và truyền lại, cứ thế, lễ hội dường như đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân

20:31 19 tháng 3, 2015 Reply

Hầu như người Việt Nam ai lớn lên cũng có ký ức tuổi thơ gắn liền với những lễ hội nơi mình đã sinh ra lớn lên. Đó là nét đẹp văn hóa rất đặc trưng của một đất nước như Việt Nam ta, tuy nhiên hiện nay việc tổ chức và quản lý lễ hội đã dần trở thành vấn đề nan giải

20:36 19 tháng 3, 2015 Reply

Bởi lễ hội ở Việt Nam bây giờ ngày càng nhiều, rất nhiều lễ hội mới tự mọc lên, ngoài ra là tình trạng quá tải ở những ngôi đền lớn, những đền chùa được người dân đồn thổi là "thiêng", những nơi gắn với quan niệm mê tín như đền chuyên cầu con cái, đền chuyên cầu tài lộc, đền chuyên cầu công danh...

20:42 19 tháng 3, 2015 Reply

Những ngày lễ hội theo quy định chỉ diễn ra và kéo dài trong vài ngày, nhưng đối với những lễ hội lớn, nổi tiếng, người dân từ khắp nơi đổ về rất đông, chính vì thế ngày nay, lễ hội ở Việt Nam thường diễn ra tình trạng tắc nghẽn, người dân nhiều khi dẫm đạp lên nhau để chen một chỗ đứng

20:46 19 tháng 3, 2015 Reply

Nhiễu lễ hội vì quá đông người tham gia nên xảy ra nhiều tình trạng xấu như những dịch vụ cắt cổ ở khu lễ hội, tình trạng đổi tiền lẻ, khấn thuê, lạy thuê, tình trạng móc túi cướp giật đồ đạc của người đi hội nơi đông người... rất nhiều vấn đề cần giải quyết xung quanh việc tổ chức lễ hội ở Việt Nam

15:40 26 tháng 3, 2015 Reply

Tôi thiết nghĩ cần chú ý bảo tồn có chọn lọc các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc trong lễ hội, loại bỏ dần các yếu tố lạc hậu, xây dựng thêm các tiêu chí văn hóa mới phù hợp. Tiến hành rà soát phân loại lễ hội, tăng cường công tác quản lý, nghiên cứu để việc tổ chức lễ hội, ngày càng khoa học, có ý nghĩa. Phục hồi những trò chơi dân gian truyền thống, coi trọng tính đặc thù, độc đáo của mỗi loại hình lễ hội, tránh cào bằng đồng loạt dẫn đến sự nhàm chán trong hoạt động và sinh hoạt lễ hội. Khôi phục, giữ lại nét riêng của mỗi lễ hội, gắn với truyền thống của mỗi vùng, miền.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!