24/03/2015

NHÀ BÁO VỚI NHỮNG CÂU HỎI "BẪY"

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 24/03/2015 | 24.3.15

Mõ Làng


Chỉ có mấy hôm mà báo chí, mạng mẽo sôi sục về mấy câu chuyện được khơi mào từ báo chí chính thống làm khối vị chính khách Hà Nội lúng túng, mất uy tín. Từ những chủ trương không sai nhưng cách làm kém cỏi đã dẫn đến tình huống xung đột. Trong những sự việc nóng vừa qua, xem ra có vai trò cố tình giăng bẫy của phóng viên báo chí khi đặt câu hỏi trong họp báo.

Được biết trong các trường đào tạo báo chí những kỹ năng về phỏng vấn, đặt câu hỏi... được đào tạo khá kỹ lưỡng vì hoạt động báo chí không chỉ có thông tin mà còn liên quan đến cả những vấn đề pháp luật, văn hóa, đạo đức... Không hiểu sao, một số phóng viên vẫn bước qua lời nguyền đạo đức báo chí để gây xì căng đan.

Điểm lại mấy sự kiện rùm beng trên báo chí gần đây có câu chuyện trả lời của Tướng Nguyễn Đức Chung về "người yêu nước bị cản trở", của ông Phạm Quang Long về "dư luận viên", của ông Nguyễn Quốc Hùng phó chủ tịch TP Hà Nội về "chặt cây"... thấy bật ra hai vấn đề:
 
Thứ nhất, kỹ năng trả lời báo chí của các chính khách đang quá yếu kém. Thứ hai, một số phóng viên đã cố tình "giăng bẫy" khi đặt câu hỏi phỏng vấn.

Hai vấn đề trên đặt ra đòi hỏi cho việc nâng cao "kỹ năng trả lời báo chí""đạo đức phóng viên" làm sao để quyền tiếp cận thông tin không bị hạn chế mà tính trung thực, công khai minh bạch thông tin phải được đảm bảo. Để đạt được những yêu cầu đó, các chủ thể thông tin nên lưu ý mấy vấn đề sau:

Trước hết, người chủ trì họp báo chớ quên vị trí của mình. Mỗi người được phỏng vấn hoặc trả lời báo chí trong các cuộc họp báo luôn có một chức danh rõ ràng. Tính chính danh này không chỉ tượng trưng cho chất lượng nguồn tin mà còn phản ánh tầm ảnh hưởng của họ khi đưa ra thông tin.

Vì vậy, trước khi tiến hành phỏng vấn, họp báo chủ thể thông tin phải được biết trước những thông tin cơ bản như: Chủ đề và tâm điểm của cuộc phỏng vấn về nội dung gì? Cuộc phỏng vấn sẽ diễn ra trong bao lâu? Cuộc phỏng vấn được ghi lại và đăng hay phát sóng như thế nào? Địa điểm và thời gian diễn ra phỏng vấn? Đây là cuộc phỏng vấn “một đối một” hay sẽ có thêm những đối tác phỏng vấn khác? Đây là những thông tin quan trọng để bạn chuẩn bị nội dung cho trả lời và tài liệu minh chứng.

Khi đã biết chủ đề tâm điểm thì dẫu nhà báo không đưa ra những câu hỏi cụ thể, chi tiết cho bạn trước cuộc phỏng vấn chúng ta vẫn có thể chủ động dự đoán những câu hỏi mà giới báo chí sẽ đặt ra. Dẫu khi  chủ thể thông tin là một nhân vật rất có uy tín được cung cấp những câu hỏi trước thì nhà báo vẫn thường có câu hỏi thêm, câu hỏi phụ trong quá trình phỏng vấn. Vậy nên, khi không nắm vững vấn đề thì phải có đội ngũ chuyên gia bên cạnh, anh có thể ủy quyền cho họ trả lời thay.

Thông thường, khi phỏng vấn, họp báo, nhà báo sẽ xưng danh khi tiếp xúc với chủ thể thông tin. Bạn đừng ngại ngần đặt những câu hỏi tế nhị cho nhà báo để nắm chắc thông tin về tờ báo, kênh truyền hình, đài phát thanh, hãng truyền hình, tạp chí… mà anh ta là một thành viên. Nguyên tắc chính danh ở đây là chủ và khách đều phải biết rõ những thông tin cơ bản về nhau. 

Lời khuyên của tôi với các vị là hãy là một người chủ đích thực của buổi gặp gỡ. Đừng bao giờ quên vị trí của mình! Đừng bị dẫn dắt một cách thụ động dễ dẫn đến sơ hở.

Thứ hai, chính khách là chủ thể thông tin cần phải giữ thái độ chân thành cởi mở. Sẽ phạm sai lầm khi coi báo chí và giới truyền thông là những kẻ luôn moi móc, tìm kiếm những khiếm khuyết của chúng ta. Mặc dầu nhà báo thường truy vấn, chất vấn, quy kết như một thám tử, một điều tra viên, một thẩm phán… Nhưng cứ bình tĩnh coi họ như những người bạn và luôn ban phát cho họ một nụ cười, một cái bắt tay chân thành khi gặp mặt và lúc chia tay.

Dẫu trong buổi hỏi đáp có khi căng thẳng và đôi khi làm bạn bực mình thì cũng nên làm chủ cảm xúc, đừng để bị lợi dụng như câu trả lời "cần gì phải hỏi dân"

Đến trả lời báo chí mà ông PCT TP không trả lời được câu nào trong 21 vấn đề phóng viên nêu ra là điều tối kị. Vậy mà ông vẫn đến để họp báo thì đấy là một biểu hiện chủ quan, coi thường báo chí, rất bất lợi.

Lẽ ra, khi họp báo (do mình chủ động mở) ít nhất ông cũng nói được tinh thần cơ bản của chủ trương rà soát hiện trạng hệ thống cây xanh trên các tuyến đường phố, lập đề án huy động các nguồn lực để bảo tồn, cải tạo, từng bước thay thế cây xanh phù hợp với quy hoạch. Cái số cây 6.700 ấy chỉ chiếm tỷ lệ gần 6% cây xanh trong TP và thuộc diện già cỗi, sâu mục, cong nghiêng ảnh hưởng giao thông, cây chết và gần chết, nhiều cây không thuộc chủng loại cây xanh đô thị đang phá hỏng cơ sở hạ tầng, dễ đổ khi bão gió. Và đặc biệt, việc mở rộng đường phố, xây dựng tuyến tàu điện trên cao dẫn đến phải chặt hạ hàng trăm cây trên hai tuyến chính Nhỗn - HN, Hà Đông - HN. 

Lộ trình thành phố cho thay thế 6.700 cây ấy với thời gian thực hiện trong 3 năm (2015 - 2017), dự tính kinh phí khoảng 60 tỷ đồng. Năm 2015, thành phố chưa bố trí kinh phí cho việc cải tạo nên có chủ trương kêu gọi các tổ chức, cá nhân tham gia ủng hộ. Thì dư luận đỡ bức xúc, báo chí không bị bóp méo, thổi phồng.

Thứ ba, chủ thể thông tin phải tự chủ trong tiếp xúc. Khi báo chí tìm đến mình, tức là mình là nhân vật cần thiết và quan trọng đối với họ. Vậy tại sao bạn phải lo lắng khi tiếp xúc với báo chí? Bạn hãy chủ động, tỉnh táo phát hiện và có quyền chất vấn lại phóng viên khi cần thiết. 

Tại sao khi bị cài bẫy trong câu hỏi khẳng định rằng "những người đi đặt hoa tưởng niệm ở tượng đài Lý Thái Tổ là "những người yêu nước" mà trước khi trả lời, tướng Chung không hỏi lại câu: Bạn hiểu thế nào là hành động yêu nước? Những nhân vật trong nhóm NO-U với khẩu hiệu của họ có phải là yêu nước không? Vì sập bẫy câu hỏi phóng viên nên vế sau, nhận định về DLV, thái độ ứng xử với họ trở nên lúng túng. Trong trường hợp này, nếu làm rõ được vế đầu "thế nào là hành động yêu nước" thì tướng Chung không cần phải úp mở mà nói rằng các DLV đã đúng, đáng khen, tuy cách làm có hơi thái quá. Và không cần phải "xác minh" xem họ là ai.

Tại sao khi ông Phạm Quang Long bị hỏi về "Dư luận viên" mà lại không hỏi lại quan niệm của nhà báo về nó trước khi trả lời. Xu thế dân chủ ngày càng cho thấy "phản biểu tình" là một tất yếu. Chẳng có gì phải rụt rè, e ngại khi có nhóm quần chúng này đối đầu với nhóm quần chúng khác khi không cùng quan điểm. Câu chuyện "áo vàng - áo đỏ" ở Thái Lan vẫn như cơm bữa. Dân chúng sẽ biết cách tẩy chay ai khi bị vạch mặt.

Thứ tư, chủ thể thông tin nên biết dừng cung cấp thông tin đúng thời điểm. Đừng bao giờ bạn cho nhà báo quá nhiều thời gian tiếp xúc với mình, đây là cách nhà báo gây áp lực lên bạn khiến bạn có thể sơ hở. Dừng ở thời điểm nào là do bạn vì bạn có cái quyền không trả lời những vấn đề mà bạn chưa rõ về nó. Hãy biết dừng khi câu chuyện bắt đầu có biểu hiện vượt ra khỏi tầm hiểu biết của mình. Tuy nhiên, không nên ứng xử theo kiểu không trả lời gì cả, như vậy là phạm luật.

Khi cuộc phỏng vấn có nhiều người tham gia bạn đừng bao giờ theo tâm lý đám đông trả lời khuôn mẫu, cứng nhắc giống như mọi người. Bí quyết để thành công trong trả lời phỏng vấn là phải biết rõ thông tin, cảm xúc của bạn là dành cho công chúng chứ không phải cho nhà báo.

Thứ năm, không trao đổi những thông tin ngoài lề của cuộc phỏng vấn, họp báo. Nên nhớ rằng báo chí là những cây săn tin, những thông tin liên quan đến con số, và sự kiện luôn là điều thu hút họ. Hãy cẩn trọng khi bạn sử dụng những thông tin nhạy cảm ngoài lề của chủ đề buổi phỏng vấn, họp báo. Bởi vì, ngay cả khi bạn nói rằng những thông tin bạn cung cấp là “Off-the-record” thì khả năng thông tin được báo chí khai thác cũng là rất cao.

Hãy lựa chọn và cân nhắc trước những thông tin mà bạn định cung cấp cho báo chí và hãy tuân thủ chặt chẽ kịch bản của buổi phỏng vấn mà bạn đã có sự chuẩn bị. Có nhiều case mà thông tin “off-the-record” đã gây phiền toái không ít cho người trả lời phỏng vấn.

Cuối cùng, bạn không nên để tình cảm lấn át lý trí khi trả lời phỏng vấn. Tiết chế tối đa những cảm xúc mạnh như nổi cáu, trở nên “gay gắt” vì các câu hỏi mang tính “gài”, "kích" của báo chí. Lời khuyên là hãy theo đúng “kịch bản” của riêng bạn.

6 nhận xét

16:33 24 tháng 3, 2015 Reply

như sự việc của dư luận viên đấy, chỉ vài câu nói tưởng như là vô hại mà bọn báo giáo dục và báo vnex đã thêm bớt thổi phỏng biến tấy thành dduur thứ bậy bạ để đem ra bôi xấu. báo chí là thế đấy, nếu không có những con người có năng lực hiểu về chính trị thì chắc rằng sẽ biến thành tai hại

16:37 24 tháng 3, 2015 Reply

Việc nhà báo của chúng ta thường đưa ra những câu hỏi bẫy để khai thác thông tin, đây là hành động không đúng trong cách làm báo và cần phải lên án. Nhất là thời gian qua, khi một số trang báo chỉ trích một câu nói của những người trong bộ máy chính quyền sau đó hiểu diễn giải không trong một bối cảnh đúng của nó để tăng số lượng người đọc. Đây là hành vi cần phải lên án!

17:11 24 tháng 3, 2015 Reply

Nhiều phóng viên cứ thắc mắc tại sao ít có cơ hội tiếp xúc với các cấp lãnh đạo. Họ đâu hiểu tự mình làm người khác không muốn giao thiệp nhiều vì những tính toán trong nghề của họ. Bẫy câu hỏi giờ đang trở thành mốt xấu của giới phóng viên

17:17 24 tháng 3, 2015 Reply

Không thể không công nhận là kỹ năng trả lời báo chí của nhiều vị lãnh đạo kém, dễ bị đưa vào bẫy. Nhưng bên cạnh đó là tư cách nghề nghiệp của phóng viên cũng là vấn đề đáng phải xem xét lại

22:54 24 tháng 3, 2015 Reply

Nhiều nhà báo đã đi ngược lại chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước, đã thoái hóa biến chất, không phục vụ cho lợi ích quốc gia dân tộc, không phục vụ xã hội mà thay vào đó là chạy theo đồng tiền với những bài viết vô cùng vớ vẩn, giật tít đăng tin hòng chiếm lấy người đọc. Chúng ta cần phải chấn chỉnh lại đa số những nhà báo này.

22:57 24 tháng 3, 2015 Reply

Nhà báo bây giờ có những người rất là vô trách nhiệm, ngồi ở nhà nghe hóng thông tin rồi cóp nhặt lung tung, khiến cho thông tin chính thống dành cho xã hội là cực kỳ ít. Trình độ thì ngày càng đi xuống. thử hỏi xem có bao nhiêu nhà báo sẵn sàng ra thực địa để nắm tình hình rồi cung cấp thông tin.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!