10/03/2015

VỀ NHÂN VẬT ĐOÀN THƯỢNG THÀNH HOÀNG LÀNG NÉM THƯỢNG

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 10/03/2015 | 10.3.15

Mõ Làng

Sau khi báo chí và nhiều bài viết trên mạng xúm vào lên án tục chém lợn vào ngày tế Thành hoàng làng, các bô lão làng Ném Thượng rất bất bình vì lẽ nhiều bài viết cho rằng Thành hoàng làng Ném Thượng là một tướng cướp, do chết vào giờ thiêng nên được tôn thờ chứ không phải là một tướng quân có công lao.

Để giúp dân làng Ném Thượng có thông tin để hiểu rõ hơn về vị Thành hoàng của mình. Đồng thời để cư dân mạng có nhận thức và thái độ đúng với văn hóa dân gian, tôi xin dẫn ra những cứ liệu về vị thành hoàng họ Đoàn này (có người nói là họ Lý).

Trước hết cần thống nhất nhận thức thế này: Có 2 nguồn tài liệu: chính sử và tương truyền dân gian. Với mỗi loại cứ liệu cần có một thái độ tiếp nhận khác nhau. 

Cứ liệu lịch sử thì có độ tin cậy cao (nhất là sử chính triều) nhưng cũng có khuyết tật là vì nó bị chi phối bởi người chép sử, bởi triều đại. Đôi khi nhân vật lịch sử là người trung quân, ái quốc, vi dân nhưng vì là người của triều đại khác chống lại triều đại đương đại thì bị coi là giặc cỏ, bị bôi bác thêm.

Cứ liệu dân gian độ tin cậy thấp hơn vì nó là các giai thoại, tương truyền, tục truyền qua cửa miệng dân chúng nên dễ bị dị bản. Song nó lại phản ảnh tâm tư, nguyện vọng dân chúng nên thường có tính nhân văn, nó khách quan hơn.

Vị tướng quân mà dân làng Ném Thượng tôn làm Thành hoàng làng là tướng quân họ Đoàn, tên là Đoàn Thượng. Vì ông là danh tướng thời nhà Lý, lại là chỗ thân tín của vua nên có người nhầm là họ Lý.

Tư liệu lịch sử về nhân vật Đoàn Thượng: 

Trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Tập I, do NXB Văn Hóa Thông Tin ấn hành năm 2004.

- Chép trong Kỷ Nhà Lý: "Nhâm Thân năm thứ 2 (1212, đời Lý Huệ Tông), Tống Gia Định năm thứ 5 (Trung Hoa), vua sai Đoàn Thượng là người cùng một vú nuôi chiêu mộ dân châu Hồng đi bắt giặc cướp. Bấy giờ thế nước suy nhược, triều đình không có chính sách hay, mất mùa đói kém luôn luôn, nhân dân cùng khổ, Thượng thừa kế tự tiện làm oai làm phúc, không ai dám nói gì. Sau tội trạng dần tỏ rõ, bị các quan hặc, phải giam vào ngục để hỏi tội. Thượng mới rút gươm, cởi trần chạy ra châu Hồng, nhóm họp bè đảng, đắp thành xưng vương, cướp bóc lương dân, triều đình không thể ngăn được". Trang 424.

- Chép trong kỷ Nhà Trần, đời Thái Tông Hoàng Đế -Trần Cảnh (1226): "Tháng 2 định điều lệnh luật lệ. Sai Trần Thủ Độ đem quân đi đánh Nguyễn Nộn, Đoàn Thượng và các man. Lúc ấy nhân thế suy yếu của triều Lý giặc cướp nổi dậy nhiều, các người man ở vùng núi Tản Viên, vùng núi Quảng Oai quấy lẫn nhau; Nguyễn Nộn chiếm cứ vùng Bắc Giang, Đoàn Thượng chiếm cứ vùng châu Hồng (cuối đời Trần chia làm châu Thượng Hồng tương đương với miền Tây Bắc tỉnh Hải Dương, và châu Hạ Hồng tương đương với miền Nam tỉnh Hải Dương). Thủ Độ điều động các quân đi đánh dẹp. Bấy giờ Nộn và Thượng binh thế còn mạnh, chưa thể hàng phục được, mới phong cho Nộn làm Hoài Đạo Vương, chia cho các huyện Đông Ngàn ở Bắc Giang thượng hạ. Cũng ước phong vương cho Thượng, định ngày đến thề, nhưng Thượng không đến".

"Tháng 12, Nguyễn Nộn đánh giết Đoàn Thượng. Nộn đã phá được Thượng rồi, chiếm giữ lấy quân của Thượng, cướp bóc con trai con gái, tài vật, trâu ngựa ở châu Hồng. Con Thượng là Văn đem gia thuộc đến hàng, thanh thế của Nộn lừng lẫy". (Nguyễn Nộn là cư sĩ từ thời nhà Lý bị hỏi tội vì bắt được vàng mà không đem dâng, nên chạy lên vùng núi Tản, câu kết với người Man lập đảng chống lại triều Lý, tồn tại sang đến đời Trần).

Tương truyền dân gian về Thần linh Đoàn Thượng: 

- Trong Vũ Trung Tùy Bút của Phạm Đình Hổ, người dịch Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, NXB Trẻ và NXB Hồng Bàng - 2012. Trang 172 viết: Đoàn Thượng. Huyện Trường Tân (tức huyện Gia Lộc và huyện Thanh Miện tỉnh Hải Dương ngày nay) ở phủ Hạ Hồng có đền thờ Đông Hải Đại Vương tên là Đoàn Thượng, ông vốn là một vị trung thần đời nhà Lý, đã từng chép ở trong sách Tang Thương Ngẫu Lục.

- Trong Viêm Giao Trưng Cổ Ký (Ghi chép sưu tập di tích cổ nước Nam) của Quốc sử quán Tổng tài Cao Xuân Dục, NXB Thời Đại - TT Văn hóa Đông Tây-2010. Trang 119 viết: "Đền thần Đông Hải. Đền được lập ở các xã Cẩm Giàng, Bái Dương, Đông Am tổng An Nhân huyện Đường Hào. Thần họ Đoàn, húy Thượng, người Thung Độ huyện Gia Lộc. Vào thời kỳ nhà Lý suy yếu bị nhà Trần lấn bức, ông trước sau không theo nhà Trần, dựng đồn lũy ở An Nhân thuộc Hồng Châu, liên tiếp chiến đấu cầm cự lại quân nhà Trần, vừa đánh vừa lui. Vừa lúc gặp một bà lão đến bảo rằng, Thượng đế đã hiểu rõ tấm lòng trung nghĩa của khanh. Ở xã này có một gò đất rồng, đó chính là địa cục được hưởng huyết thực muôn đời, Thượng đế ban cho khanh đó. Đoàn Thượng cầm giáo nằm ngay xuống đó. Chỉ thoáng chốc hàng trăm nghìn con mối tha đất đến lấp kín. Về sau dân làng dựng ngôi đền ngay tại chỗ đó để thờ ông".

Trong sách Việt Điện U Linh của Lý Tế Xuyên viết vào đầu thế kỷ thứ 14 (bài tựa sách viết vào năm 1329) (sách do Trương Đình Rư dịch, Đinh Gia Khánh giới thiệu, hiệu đính), NXB Hồng Bàng ấn hành năm 2012 có bài nói về tướng quân Đoàn Thượng. Tướng quân được ca ngợi là người "Anh Liệt Chính Khí Đoàn Tướng Quân" có đền thờ ở xã An Nhân, huyện Đường Hào, Hải Dương.

"Tướng quân họ Đoàn tên Thượng, người ở Hồng Thị, Trường Tân, em nuôi cùng một bà vú với Lý Huệ Tông. Được vua Lý cử đi dẹp giặc vào đất Hồng Châu, khi nhà Lý mất ngôi đóng binh giữ châu, chông lại với nhà Trần. Thái sư nhà Trần là Thủ Độ giả vờ giảng hòa, rồi ngầm xui Hiếu Vũ Vương Nguyễn Nộn (tướng cũ nhà Lý) đem đại binh đến đánh úp. Tướng quân đương mải chống với Nguyễn Nộn thì quân nhà Trần từ mặt Văn Giang kéo đến. Tướng quân quay sang phía Tây đánh quân Trần, bị một nhát dao đằng sau lưng chém vào cổ, đầu gần rơi liền cởi thắt lưng quấn lấy cổ, nổi giận phóng ngựa về phía đông. Đến An Nhân thấy một cụ già áo mũ nghiêm chỉnh đứng ở bên đường, chắp tay vái nói: "Đức Thượng đế biết tướng quân là người trung liệt nghĩa khí, đã chọn cho tướng quân cái gò đất bên kia là chỗ đất ngàn năm hương lửa, xin tướng quân đừng bỏ qua". Tướng quân xin vâng, tới chỗ gò ấy, xuống ngựa, nằm gối đầu lên ngọn giáo, các thứ côn trùng đùn đất phủ kín thi thể thành ngôi mộ lớn. Dân làng mới lập miếu tạc tượng thờ. Sau đê sông Nhị Hà vỡ, nước tràn vào, miếu bị lở, tượng thần trôi về xã An Nhân mới dựng lên đền thờ".

Từ những tư liệu nói trên có thể kết luận: Tướng quân Đoàn Thượng là người ANH LIỆT CHÍNH KHÍ được dân chúng ái mộ nên dựng đền miếu, tôn làm Thành Hoàng để thờ cúng. Không chỉ có Ném Thượng mà là nhiều nơi lập đền, lập miếu để thờ ông, tôn là Đông Hải Đại Vương. Nếu còn sắc phong chắc ngài phải được xếp vào hàng Thượng Đẳng Thần. 

Về tục chém lợn tế thần

Tương truyền, trong trận huyết chiến với quân nhà Trần, bị vây khốn ở trên núi, hết cả lương thảo, nhân hôm có con lợn rừng chạy qua, quan Thượng đã ra đao chém chết, mở tiệc khao quân rồi xung trận. Ông bị trọng thương, lên ngựa chạy về hướng Đông, rồi gặp bà lão như tương truyền đã nói trên.

Tục chém lợn về sau được dựng lại thành trò diễn dân gian trong lễ tế Thành Hoàng làng để tưởng nhớ ông. Đấy là một mỹ tục riêng có của Ném Thượng.

Tuy nhiên, nên nhớ rằng cha ông ta xưa trong ứng xử cũng rất tế nhị, văn hóa khi các trò diễn có những cảnh bất tiện, bất văn. Các trò đó đều xếp vào loại "tục hèm" (kiêng khem) không phô diễn nơi đông người. Chém lợn là có cảnh đầu rơi, máu chảy, dễ làm kinh động dân chúng. Vì vậy, nó chỉ diễn nơi kín đáo (thường ở cạnh đình). 

Người viết bài này cũng mong muốn dân làng Ném Thượng nên làm như vậy, kín đáo với nghi thức cung kính, chớ biến tấu tùy ý.



18 nhận xét

16:01 10 tháng 3, 2015 Reply

Cảm ơn tác giả về bài viết. Mình cũng đã rất phân vân về thành hoàng làng Ném Thượng khi có thông tin nói ông là một tướng cướp

16:33 10 tháng 3, 2015 Reply

Kể ra nghe người khác nói thành hoàng làng mình là tướng cướp thì ai mà chịu được. Dân làng Ném Thượng nên cảm ơn bác Mõ một chầu nhậu mới được

19:32 10 tháng 3, 2015 Reply

Những cái lễ hội dân gian thì đều có những nguồ gốc nhất định chư không ai rảnh rỗi lại đi làm mất đi hình ảnh những lễ hội, không phải người ta tự bày ra cái việc chém lợn đâu, mà cái gì ó cũng có nguồn gốc của nó nên dù sao chém lợn cũng là một lễ hội dân gian mà chúng ta cần phải bảo tồn và phát huy

19:33 10 tháng 3, 2015 Reply

Những cái lễ hội dân gian thì đều có những nguồ gốc nhất định chư không ai rảnh rỗi lại đi làm mất đi hình ảnh những lễ hội, không phải người ta tự bày ra cái việc chém lợn đâu, mà cái gì ó cũng có nguồn gốc của nó nên dù sao chém lợn cũng là một lễ hội dân gian mà chúng ta cần phải bảo tồn và phát huy

19:56 10 tháng 3, 2015 Reply

Phong tục nó có từ ngan đời nay của người dân việt nam thế này rồi, chúng ta không thể nói bỏ là bỏ được, chếm lợn không phải điều gì dã man, mục đích của nó vẫn là làm cho con người có cuộc sống ấm no hạn phúc, cầu cho mưa thuận gió hòa mà thôi, còn bọn phản động chúng nói gì thì kệ nó chúng ta không nên nghe theo là được

19:56 10 tháng 3, 2015 Reply

Phong tục nó có từ ngan đời nay của người dân việt nam thế này rồi, chúng ta không thể nói bỏ là bỏ được, chếm lợn không phải điều gì dã man, mục đích của nó vẫn là làm cho con người có cuộc sống ấm no hạn phúc, cầu cho mưa thuận gió hòa mà thôi, còn bọn phản động chúng nói gì thì kệ nó chúng ta không nên nghe theo là được

20:06 10 tháng 3, 2015 Reply

Đây là một phong tục dân gian chúng ta không có quyền bỏ nó, chỉ có người dân ở đó mới có quyền lên tiếng về những lễ hội dân gian ở địa phương mình, phong tục này nó cũng không có gì là xấu vì vậy chúng ta không nên bỏ làm gì, người dân đã thực hiện nghi thức này rất lâu trong bao nhiêu năm mà có sao đâu, những lễ hội như thế này cần được bảo tồn và phát huy

21:59 10 tháng 3, 2015 Reply

Ở địa phương tôi sinh sống, có một ngôi làng thờ Thành hoàng làng là một người ăn xin. Thiết nghĩ, những thứ đã có từ ngàn đời nay và có thể tồn tại được đến bây giờ đều là do có nguyên nhân và lý lẽ của nó. Những truyền thống đã được nhân dân ta tôn trọng và gìn giữ hàng ngàn đời nay thì không nên để nó bị mai một.

22:19 10 tháng 3, 2015 Reply

Chém lợn là một lễ hội được tồn tại từ nhiều đời nay. Qua bao nhiêu thế kỷ, phong tục này không hề bị mai một mà thay vào đó, nó đã trở thành lễ hội lớn được rất nhiều người quan tâm. Điều đó cho thấy nhân dân vùng Ném Thượng rất tôn trọng phong tục này. Thiết nghĩ, đã là phong tục tồn tại lâu đời và được nhân dân gìn giữ như vậy thì chúng ta nên bảo tồn và phát huy những truyền thống của dân tộc.

14:18 11 tháng 3, 2015 Reply

Nét văn hóa lễ hội nước ta có từ bao đời là một nét đẹp truyền thống đặc trưng của dân tộc là điều mà dân tộc nào cũng muốn bảo tồn. Tuy nhiên, không phải vì thế mà ta đưa vào những nét đẹp đó những cách hành xử theo hướng không đúng với văn hóa truyền thống. Cần có nhìn nhận đúng và cách hành xử đúng nguyên văn của các nghi lễ!

17:04 11 tháng 3, 2015 Reply

Cảm ơn tác giả về bài viết rất là hay. Đọc từ những dòng đầu thì cũng có thể nhầm là tướng cướp thật. Nhưng sau đó làm nên những chiến công hiển hách thì cũng hóa thành hoàng thôi. Có ông thành hoàng cũng đi ăn mày, cũng đủ các thể loại thôi.Căn bản là ông có công với làng, linh thiên, dũng mãnh...

17:10 11 tháng 3, 2015 Reply

Đó là do những người chưa đọc bài viết của tác giả giống như chỉ đọc phần đầu của câu chuyện hoặc là lấy nội dung thành hoàng làng này là tướng cướp để giật tít câu view. Thực sự thì có đoạn này nhưng tổng thể thì không phải là vậy

17:14 11 tháng 3, 2015 Reply

Đúng như bạn nói vậy, trước đó tôi cũng đọc tờ báo nào đó thanh thế của các ông hoàng làng cũng có nhiều điều thú vị phết. Nhưng không phải ngẫu nhiên họ trở thành ông hoàng một làng. Đó là hồi xưa, giờ có đem ra mà nói họ như thế thì thiển cận quá

17:19 11 tháng 3, 2015 Reply

Tờ báo nào mà đưa tin như vậy thật sự là quá vớ vẩn, cái nhìn quá thiển cận. Chỉ lo câu view mà không biết nó để lại cảm xúc gì cho người trong cuộc. Cảm ơn tác giả molang đã có một bài viết khá là chi tiết để hiểu rõ về lịch sử của ông hoàng làng Ném Thượng

17:23 11 tháng 3, 2015 Reply

Những thông tin nửa vời cộng với những sự kiện lùm xùm tháng ngày vừa qua đủ khiến người dân làng Ném Thượng bực mình thật. Chẳng hiểu sao bọn này nói thế được cái gì đâu. Cư dân mạng cũng buồn cười, ăn cướp có phải ăn cướp thật đâu, tiền thân ai chả xuất thân vi hàn, căn bản là sự nghiệp cống hiến của họ

17:39 11 tháng 3, 2015 Reply

Phải công nhận là các cụ ngày xưa chắc cũng đồng ý với quan điểm cũng như nhiều người theo dõi là cần làm cái gì tế nhị hơn. Nhưng nếu tế nhị như thế thì ai còn biết đến làng Ném Thượng với lễ hội chém lợn. Thế mới khổ cho các cụ trẻ

17:46 11 tháng 3, 2015 Reply

Tôi hy vọng là truyền thông đừng có vì lợi ích mà tuyên truyền không đúng sự thật ảnh hưởng tới danh dự làng người ta. Nói thật chứ đó là tín ngưỡng chứ không phải đùa đâu. Nên cần có những bài viết như này để mọi người hiểu rõ mọi chuyện

17:52 11 tháng 3, 2015 Reply

Đồng ý với đề xuất của tác giả là nên để cảnh chém lợn một cách tế nhị hơn chứ đừng phô thiên địa, trước mắt trẻ em như thế. Làm cách đó người ta biết đến và có cái nhìn đối với văn hóa một cách rất văn hóa hơn. Hy vọng tới một lần đây xem cho biết

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!