30/05/2015

XUNG ĐỘT TRUNG - MỸ: ĐỊNH MỆNH KHÔNG LỐI THOÁT

Tác giả: Unknown viết lúc 30/05/2015 | 30.5.15

TS.Hoàng Anh Tuấn


Nhìn trên bàn cờ lớn, các diễn biến trên Biển Đông hiện nay cho thấy đây không còn là vấn đề an ninh khu vực thuần túy, mà là vấn đề an ninh toàn cầu. Ấn dưới các “hành động lên gân” là những dấu hiệu cho thấy quan hệ Trung-Mỹ đang tiến rất gần đến “ngưỡng nguy hiểm”.

Cái bẫy Thucydides (Thucydies Trap)

Thế giới chúng ta đang sống là một thế giới phức tạp với những mặt hay, dở; trái, ngược cùng song hành tồn tại.

Trong suốt chiều dài lịch sử, bên cạnh việc hình thành các nền văn minh vĩ đại, tính nhân văn cao cả, thì nhân loại cũng chứng kiến những cuộc “quần hùng, tranh bá” gây ra bao bất ổn, bi thương cho nhân loại.

Cách nay trên 2.400 năm, sử gia và nhà khoa học chính trị Hy Lạp Thucydides (460-400 trước CN) đã viết cuốn Lịch sử chiến tranh Peloponnesus – quyển sách khoa học chính trị đầu tiên với những phân tích, đánh giá khoa học về sự cạnh tranh quyền lực giữa các quốc gia.Trong cuốn sách này, Thucydides mô tả cuộc chiến Thế kỷ thứ 5 trước CN (từ 431 đến 404) giữa quốc gia mới nổi là Athens thách thức vị trí bá quyền của Sparta. Thucydies cho rằng “Điều làm cho chiến tranh trở thành tất yếu chính là sức mạnh của Athens ngày càng lớn và nỗi sợ hãi về hệ quả của sức mạnh này ở Sparta”.

Graham Allison, Giáo sư chính trị học của Harvard, gọi hiện tượng này là “Cái bẫy Thucydides” và thuật ngữ này hiện được dùng khá phổ biến trong giới nghiên cứu chính trị.

Graham nghiên cứu lịch sử thế giới trong 500 năm qua và thấy rằng trong 16 trường hợp khi một cường quốc mới trỗi dậy tìm cách “soán ngôi” của một cường quốc khác và thay đổi trật tự đã được thiết lập, thì 12 trường hợp đưa đến kết cục là chiến tranh.

Từ góc độ lịch sử, Graham có lý do để không lạc quan về chiều hướng phát triển của quan hệ Trung-Mỹ, đồng thời liên tục cảnh báo hai quốc gia này không rơi vào “Cái bẫy Thucydides”.

“Định mệnh”

Cách đây không lâu, giới phân tích chính trị quốc tế khá lạc quan về quan hệ Trung-Mỹ. Nhiều người cho rằng xu hướng chỉ là xu hướng chứ không phải định mệnh và quan hệ Trung-Mỹ “khác xa” quan hệ giữa các nước lớn trong lịch sử. Lấy quan hệ Mỹ-Xô thời kỳ Chiến tranh lạnh để so sánh, họ cho rằng quan hệ Trung-Mỹ khác xa về mức độ tương tác và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế.

Chẳng hạn, con số 2.000 tỷ USD là tổng đầu tư trực tiếp từ Mỹ, quan hệ thương mại hai chiều và toàn bộ trái phiếu chính phủ Mỹ mà Trung Quốc đang sở hữu. Rồi mỗi ngày có khoảng 100 chuyến bay chở 30.000 công dân Trung Quốc đến các thành phố khác nhau của Mỹ, và khoảng 10.000 công dân Mỹ đến Trung Quốc làm ăn, du lịch.

Bên cạnh đó, cả Trung Quốc và Mỹ đều là thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ, rất cần nhau trong việc giải quyết những hồ sơ toàn cầu quan trọng như chống khủng bố, chống phổ biến vũ khí, biến đổi khí hậu, vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên.

Đó là chưa nói đến việc cả Trung Quốc và Mỹ đều là những cường quốc quân sự, cường quốc hạt nhân và cả hai sẽ bị “sứt đầu, mẻ trán” nghiêm trọng nếu xảy ra bất kỳ đụng độ quân sự nào.

Theo đó, trong bất kể trường hợp nào cả Trung Quốc và Mỹ đều cố gắng tránh xung đột, tuy rằng trong một số trường hợp họ có nhu cầu đẩy căng thẳng lên để “làm giá” rồi sau đó tìm cách thỏa hiệp với nhau và thỏa hiệp trên lưng các nước khác.

Tuy nhiên, quan hệ Trung-Mỹ hiện đang có những chuyển biến rất nhanh. Chưa bao giờ kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc đến nay lại có nhiều báo cáo từ các Viện, các trung tâm nghiên cứu có uy tín của Mỹ như CNAS (Trung tâm nghiên cứu an ninh Mỹ mới), CSIS (Trung tâm nghiên cứu an ninh và chiến lược), CFR (Hội đồng Đối ngoại); sách, bài trên các tạp chí tên tuổi như Foreign Affairs, Foreign Policy, the National Interests…; các cuộc điều trần tại Quốc Hội Mỹ xuất hiện với tần suất dày đặc như hiện nay bàn về Trung Quốc và quan hệ Trung-Mỹ mặc dù Biển Đông có ảnh hưởng và liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều quốc gia khác.

Nội dung chủ yếu bàn về sự quyết đoán trong chính sách an ninh-đối ngoại của Trung Quốc, các thách thức an ninh của Trung Quốc đặt ra đối với Mỹ, sự thất bại trong chính sách can dự của Mỹ, những căng thẳng khó tránh trong quan hệ Trung-Mỹ, cùng những đòi hỏi Mỹ phải có cách tiếp cận mới, cứng rắn hơn đối với Trung Quốc.

Còn về phía Trung Quốc, các phản ứng thể hiện rõ sự ngờ vực chiến lược đối với Mỹ, quyết tâm thực hiện “Giấc mơ phục hưng Trung Hoa”, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc biển, cường quốc thế giới. Các tuyên bố và cách làm của Trung Quốc không còn úp mở, mà thể hiện rõ: “nguyên trạng” khu vực hiện không còn “nguyên” nữa, mà đang thay đổi; Trung Quốc chính là nguyên nhân, là động lực, là trung tâm của sự thay đổi đó; Mỹ và các quốc gia ở khu vực phải chấp nhận và điều chỉnh theo thực tế đó.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều nhận thấy “Cái bẫy Thucydides” nguy hiểm đang rình rập và tìm mọi cách thoát ra. Tuy nhiên, khi không có một cái hãm đủ mạnh, khi so sánh lực lượng hai bên đang tiến tới chỗ ngang bằng thì việc cố gắng “quẫy ra” lại vô hình trung làm cho họ tiến nhanh, tiến gần hơn “Cái bẫy Thucydides” định mệnh. Phải chăng các cố gắng thiết lập thêm các kênh đối thoại Trung-Mỹ (hiện lên tới trên 100) là những nỗ lực vô vọng hòng “bịt” các lỗ hổng thiếu lòng tin chiến lược?

Phải chăng các nỗ lực xây dựng “Quan hệ nước lớn kiểu mới” cũng là những nỗ lực vô vọng làm “trì hoãn” các xung đột, các mâu thuẫn mang tính cơ cấu ngày càng trở nên khó điều hòa?

Biển Đông: Tâm điểm của “Cái bẫy Thucydides”

Không nghi ngờ gì nữa, tâm điểm cạnh tranh Trung-Mỹ hiện nay chính là Biển Đông, mặc dù Biển Đông có ảnh hưởng và liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều quốc gia khác.

Việc cả Trung Quốc và Mỹ đều cứng rắn, không nhân nhượng lẫn nhau, nổi bật nhất là việc Trung Quốc tôn tạo đảo nhân tạo và tìm cách giải thích luật quốc tế theo cách riêng của mình, cho thấy rõ: Đối với Trung Quốc, Biển Đông là biển quan trọng nhất trong Tứ Hải của Bắc Kinh và việc kiểm soát, khống chế Biển Đông mang ý nghĩa sống còn trong việc đưa Trung Quốc trở thành siêu cường thế giới.

Đối với Mỹ, việc “mất” Biển Đông, tức để Trung Quốc kiểm soát và khống chế vùng biển quan trọng này, thì vị trí siêu cường số 1 thế giới của Mỹ bị lung lay nghiêm trọng, do nảy sinh thách thức đối với:

Sự an toàn của 40% tổng thương mại, 50% nguồn năng lượng nhập khẩu thế giới đi qua khu vực Biển Đông;

Nguyên tắc tối thượng về tự do hàng hải – nguyên tắc mà nhờ đó Mỹ đã phát triển và duy trì vị thế siêu cường;

Các diễn giải luật quốc tế theo cách riêng của Trung Quốc về quy chế đối với đảo không người ở, thành quy chế đảo có người ở và nếu không bị “ngăn chặn” thì có thể đưa đến các diễn giải khác nữa về luật quốc tế;

Cam kết của Mỹ đối với đảm bảo an ninh quốc tế.

Rõ ràng, các lợi ích quốc gia, lợi ích sống còn của cả Trung Quốc và Mỹ ở Biển Đông là quá lớn và hai bên có rất ít dư địa để thỏa hiệp. Tuy nhiên, việc “chiến” hay “hòa”, hay hình thức quản lý xung đột lợi ích ở khu vực này ra sao thì không chỉ do Trung-Mỹ quyết định.

TS. Hoàng Anh Tuấn là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Ngoại giao, Bộ Ngoại giao. Bài viết được đăng lần đầu trên Vietnamnet.

18 nhận xét

12:14 30 tháng 5, 2015 Reply

Hai nước với cùng một tham vọng bá chủ thế giới, đối đầu lợi ích nhau tại Biển Đông, đây phải chăng là định mệnh, hay chỉ là cuộc chiến chính trị của các nước lớn, mà các nước nhỏ như chúng ta bị lôi vào cuộc.

18:31 30 tháng 5, 2015 Reply

Trung Quốc đang nổi lên như một hiện tượng không thể trối cãi. Tuy nhiên, sự trỗi dậy hòa bình mà Trung Quốc đang thể hiện dường như không thể làm Mỹ ngồi yên đươc. Họ luôn tiến hành các hoạt động gây hấn với các nước trên Biển Đông và luôn thể hiện tư tưởng bành trướng. Vì vậy, trong tương lai, việc Trung Quốc và Mỹ đụng chạm là không thể tránh khỏi

21:23 30 tháng 5, 2015 Reply

Các nước lớn thì cứ đấu đá lẫn nhau, tranh giành lợi ích với nhau bằng đủ mọi thủ đoạn. Còn các nước yếu thế hơn như Việt Nam thì phải gánh chịu những thiệt hại từ sự tranh chấp đó nhất là nguy cơ bất ổn an ninh chính trị quốc gia. Phải làm sao để thoát khỏi cuộc chiến nguy hiểm này để bảo vệ vững bền chủ quyền lãnh thổ đất nước, đó là bài toán khó đặt ra cho nước ta trong bối cảnh hiện nay.

06:20 31 tháng 5, 2015 Reply

Trung Quốc và Mỹ đều là những cường quốc quân sự, cường quốc hạt nhân và cả hai sẽ bị “sứt đầu, mẻ trán” nghiêm trọng nếu xảy ra bất kỳ đụng độ quân sự nào.cho du thế nào đi chăng nữa nhưng 2 thằng này mà đánh nhau là mình khổ rồi

Nặc danh
07:09 31 tháng 5, 2015 Reply

trong bất kể trường hợp nào cả Trung Quốc và Mỹ đều cố gắng tránh xung đột, tuy rằng trong một số trường hợp họ có nhu cầu đẩy căng thẳng lên để “làm giá” rồi sau đó tìm cách thỏa hiệp với nhau và thỏa hiệp trên lưng các nước khác. mà nước khác là ai thì chắc không nói thì ai cũng hiểu

14:38 31 tháng 5, 2015 Reply

Theo tôi, Trung Quốc không dại gì để đụng độ xảy ra trên biển Đông với Mỹ. Xét một cách toàn diện, Trung Quốc có quá ít cơ hội để chiến thắng trong cuộc chiến này. Tầng lớp lãnh đạo khôn lỏi của Trung Quốc sẽ không để điều này xảy ra

16:26 31 tháng 5, 2015 Reply

Mới đây báo chí Trung Quốc đưa tin về việc đẩy mạnh tập kết quân sự ở Nam Hải nhằm đối phó với nguy cơ chiến tranh với Mỹ ở khu vực biên Đông, nhưng trên thực tế đó hoàn toàn là những thông tin ảo. Hoàn toàn không có sự điều động nào đáng kể để có thể coi là chuẩn bị cho một cuộc chiến. Điều này có thể hiểu sự toan tính của Trung Quốc. Họ chắc chắn sẽ không để một cuộc chiến xảy ra trong thời điểm này

20:48 31 tháng 5, 2015 Reply

sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter yêu cầu Trung Quốc chấm dứt ngay các công trình cải tạo ở Biển Đông và tuyên bố hành vi của Bắc Kinh trong vùng tranh chấp đã "vượt ra ngoài" tiêu chuẩn quốc tế.

21:25 31 tháng 5, 2015 Reply

Các diễn giải luật quốc tế theo cách riêng của Trung Quốc về quy chế đối với đảo không người ở, thành quy chế đảo có người ở và nếu không bị “ngăn chặn” thì có thể đưa đến các diễn giải khác nữa về luật quốc tế; Bọn tham lam này cái gì nó cũng muốn

22:28 31 tháng 5, 2015 Reply

Việc các nước trên thế giới nhất là Mỹ tỏ ra quan ngại trước các hành động gần đây của TQ trên biển Đông chứng minh sự quan tâm của cộng đồng thế giới. Rõ ràng, nó không chỉ đơn giản là tranh chấp chủ quyền giữa các nước liên quan trên biển ĐÔng mà chủ yếu là Việt Nam - TQ mà còn là tranh giành sự ảnh hưởng trong khu vực giữa hai cường quốc này

22:32 31 tháng 5, 2015 Reply

Mỹ từ nhiều đời tổng thống qua vẫn luôn coi trọng khu vực Đông Nam Á, Nam Á, luôn cố gắng tranh giành ảnh hưởng trong khu vực này, nhất là đối với con đường vận chuyển hàng hải lớn nhất nhì thế giới này, và rõ ràng, với một cường quốc mới nổi lên như TQ thì nó không dễ chấp nhận. Chẳng thế mà nước này công bố chủ quyền trong MƠ với đường lưỡi bò chín đoạn trên biển Đông.

16:19 1 tháng 6, 2015 Reply

Theo quan điểm và suy nghĩ của tôi thì cục diện giữa Mỹ và Trung Quốc hiện nay ở Biển Đông chưa thể đến mức xung đột vũ trang được. Cộng đồng thế giới có thể thấy rõ lợi ích đan xen giữa TQ và Mỹ còn quá lớn, Mỹ lớn tiếng với TQ hiện nay mới chỉ là "võ mồm" thôi.
Mỹ - Trung rồi sẽ thế nào trước vấn đề Biển Đông có lẽ sẽ còn phải chờ đợi và theo dõi...

17:17 1 tháng 6, 2015 Reply
Nhận xét này đã bị tác giả xóa.
14:03 2 tháng 6, 2015 Reply

Mỹ luôn muốn kím hãm sự phát triển của Trung Quốc. Với sự phát triển của kinh tế, quân sự của Trung Quốc hiện nay thì Mỹ rất là lo sợ. Do vậy xung đột giữa Trung Quốc với Mỹ là điều khó tránh khỏi.

14:06 2 tháng 6, 2015 Reply
Nhận xét này đã bị tác giả xóa.
14:06 2 tháng 6, 2015 Reply

Cả Trung Quốc và Mỹ đều muốn tránh một cuộc chiến trên biển đông. Việc Mỹ nhảy vào biển đông đều vì lợi ích của chúng hết. Mỹ vừa kìm hãm sự bành trướng của Trung Quốc, vừa thể hiện được sự hiện diện của mình.

14:19 2 tháng 6, 2015 Reply

Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc khiến Mỹ phải giật mình. Nhân sự kiện biển đông thì Mỹ nhảy vào nhằm làm kìm hãm sự phát triển đó. Do vậy mâu thuẫn giữa 2 nước này sẽ ngày càng gia tăng.

17:24 3 tháng 6, 2015 Reply

2 thằng lớn này xung đột là cái chắc, thằng nào cũng muốn kìm hãm sự phát triển của thằng còn lại. Nhưng chúng đánh nhau mới là khó.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!