13/08/2015

Báo chí và thảm sát

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 13/08/2015 | 13.8.15

Chiềng Chạ
Nay, báo chí lại ngập tràn từ khóa “thảm sát” với vụ án 4 người trong một gia đình bị chết thảm bởi nghi can 27 tuổi Đặng Văn Hùng trú cùng địa phương. Ở một số tờ báo, vụ án nào (2 nạn nhân trở lên) đều lạm dụng từ “thảm sát”. Chỉ cần gõ mạng “Google” chỉ trong vòng 0,28 giây ta có khoảng 881.000 kết quả. 

“Thảm sát” và “thảm sát”, cụm từ đi đâu cũng được nghe dư luận bàn tán khiến cho những người chưa biết cũng tò mò tìm hiểu. 

Thời gian gần đây, dư luận rúng động bởi các vụ “thảm sát” gần nhau, liên tiếp xảy ra ở các tỉnh trên cả 3 miền Bắc Trung Nam. Không kể đến vụ án Lê Văn Luyện thì chỉ trong 2 tháng trở lại đây đã xảy ra 4 vụ “thảm sát”. Vụ án 4 nạn nhân bị giết ở Nghệ An rồi đến vụ 6 nạn nhân ở Bình Phước, vụ 3 nạn nhân ở Quảng Trị và nay là vụ 4 nạn nhân ở Yên Bái. 
Phóng viên đang tác nghiệp trong buổi họp báo vụ án "thảm sát" 4 người tại Nghệ An (Nguồn: Internet)

Những vụ việc gây rúng động, hoang mang trong dư luận trên không chỉ gióng hồi chuông cảnh báo cho mọi người về một thực trạng diễn ra trong xã hội: Đó là thực trạng con người lãnh cảm, máu lạnh và dễ bị kích động, khó làm chủ được hành vi của mình trong cơn nóng nảy. 

Từ trước tới nay, phải chăng chúng ta đang lệ thuộc vào nền “giáo dục” từ mô hình gia đình đến nhà trường? Chúng ta suốt ngày tuyên truyền về ý thức, tuyên truyền về học tập và ý thức cá nhân, ý thức tập thể… Chúng ta vẽ ra tương lai sáng ngời để động viên, khích lệ cho các em học sinh chăm chỉ học tập, rèn luyện hạnh kiểm khá, tốt để đạt được bao hoài bão, ước mơ, dự định trong mỗi bản thân học sinh. 

Mọi người chỉ tập trung vào khen khi lứa tuổi ở các cấp học hoặc cao hơn nữa mỗi khi đạt thành tích và ngược lại, sẽ chê hết mình, phê bình hết lượt nếu họ vi phạm. Tuy nhiên, để xét về điều này, nên chăng chúng ta cũng phải công bằng mà xét trên toàn diện. Không thể đổ lỗi cho mô hình giáo dục từ trên xuống hoặc ở địa phương. 

Báo chí hiện nay cũng đang có một số bộ phận trong báo chí đang gián tiếp gây ra các hiệu ứng tốt xấu lẫn lộn trong dư luận. Ngoài việc các tờ báo đang thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của các tờ báo xây dựng, định hướng từ trước thì một số tờ báo đang đi quá xa hay lệch lạc những tôn chỉ, mục đích đặt ra ban đầu đó.

Nếu như báo mạng đang thiên về giật tít nhằm câu view để thu hút quảng cáo – nguồn tiền nuôi sống cả tòa soạn báo mạng ấy thì báo in cũng phải vắt chân lên cổ chạy theo chiều hướng bài viết sâu, đào bới sâu, thêm thắt, kể lể để nhằm bán được báo, tăng số phát hành, kéo quảng cáo nhiều về cho báo. Đề tài mà các báo này hướng tới xung quanh cướp, giết, hiếp. Khi có vụ án nào xảy ra, đặc biệt là những vụ án có nhiều nạn nhân thì là miếng mồi béo bở cho lũ “kền kền” báo chí vào xỉa xói, khai thác tối đa mọi thông tin, ngõ ngách về vụ án.

Việt Nam là một đất nước phát triển, có tự do ngôn luận rất cao, internet phát triển mạnh mẽ, mạng xã hội cũng vậy. Ngoài những ưu điểm mà nó mang lại thì những tiêu cực cũng không hề nhỏ. Internet phát triển ở khắp các vùng miền cùng với đó là các hãng sản xuất điện thoại với dòng điện thoại thông minh (Smart phone), giá cả phải chăng, hợp với mọi túi tiền của khác hàng. Chỉ với số tiền vài trăm ngàn đồng đến vài triệu đồng, bạn đã có thể sở hữu một chiếc điện thoại thông minh ngoài chức năng nghe – gọi thông thường thì còn đầy đủ chức năng lướt mạng đọc báo, truy cập facebook, zalo…chụp ảnh, ghi âm…
Ngoài ra, các tờ báo mạng nay còn có một giao diện riêng dành cho công chúng đọc báo bằng điện thoại. Cùng với đó, mạng xã hội facebook truy cập thoải mái, các đường link của các bài báo được đăng tải trên các trang (page) của báo và dễ dàng công khai ở các facebook cá nhân hay một page nào đó có lượng tương tác like (thích) và share (chia sẻ) lớn. 

Theo một thống kê, Việt Nam có khoảng 39,8 triệu người sử dụng internet, trong đó có 28 triệu người thiết lập tài khoản mạng xã hội và trung bình mỗi người tiêu tốn 3 giờ 4 phút mỗi ngày trên mạng xã hội. Những con số nêu trên cho thấy mức độ "can dự" tương đối của người Việt Nam vào môi trường mạng cũng như "không gian" tác động của nó đối với đời sống xã hội hiện nay.

Bên cạnh đó, một lượng công chúng với quỹ thời gian bận rộn nên đa số chọn báo mạng để đọc, chủ yếu lấy thông tin, thời sự. Số còn lại, chủ yếu click vào đọc là vì thị hiếu tò mò. 

Vì vậy, một số báo lợi dụng điều này đã tập trung vào việc giật tít, câu view vào các đề tài cướp, giết, hiếp, khai thác tối đa mọi chi tiết, khai thác đủ mọi góc cạnh…để nhằm câu view, hút quảng cáo, đưa lại lợi nhuận cho số báo “kền kền” thế này. Bất chấp bài báo ấy có gây hiệu ứng ngược trong công chúng hay không, miễn là nhiều độc giả truy cập, báo có nhiều nguồn thu. Hiện nay, chưa có tờ báo nào dám nhận mình là “lá cải” mà nó “ẩn nấp” trong các tờ báo (các loại hình báo chí), các ấn phẩm…

Quay lại với đề tài “thảm sát”, tôi không cho rằng 100% là nguyên nhân xuất phát từ báo chí nhưng trong số đó, phải chăng báo chí cũng chiếm % là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến các vụ thảm sát. Mỗi lần mở báo ra đọc là “thảm sát”, là “cướp”, là “giết”, là “hiếp”, là ảnh nóng… tràn lan khắp các trang báo làm hoang mang trong công chúng. 

Ở lứa tuổi vị thành niên đến tuổi thanh niên – là độ tuổi còn chưa chín chắn, suy nghĩ và hành động đang còn nông nổi, dễ bị xúi giục, kích động hay có những hành vi bắt chước, muốn thể hiện mình… Và đây cũng là lứa tuổi có thời gian nhiều tiếp xúc với mạng internet hay sở hữu các điện thoại thông minh, truy cập vào các trang báo hay lên mạng xã hội… 

Chức năng của báo chí ngoài việc đưa các thông tin nhanh nhạy, thời sự thì chức năng định hướng dư luận đóng vai trò rất quan trọng. Khai thác và sử dụng khi đưa tin như thế nào, phản ánh vụ việc, vấn đề ở một mức nào đó phù hợp với chức năng của mình thì nên dừng lại. Đặc biệt ở các vụ án “thảm sát”, không nên lợi dụng thị hiếu tò mò của đại đa số bộ phận công chúng để khai thác thông tin chi tiết, ở mọi khía cạnh nhằm mục đích câu view, kiếm lợi nhuận.

Thông tin đưa lên mạng thì không cấm được mà vấn đề là báo chí phải đưa đúng để thực hiện chức năng của mình: định hướng công chúng. Những thông tin nào chưa đúng làm người dân phân tâm thì báo chí phải phản ánh, đưa thông tin kịp thời để xã hội hiểu đúng, tránh tâm lý hoang mang, giao động. Các cơ quan có thẩm quyền phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, minh bạch cho báo chí - truyền thông. 

Nghề báo là nghề đặc thù. Nó có sức ảnh hưởng sâu rộng trên phương diện thông tin đại chúng. Nếu tin, bài phản ánh có sai sót thì quy mô tác động của nó không hề nhỏ. Mỗi cá nhân làm báo, kể cả lãnh đạo tòa soạn đến cá nhân phóng viên đều luôn tự đề cao ý thức cá nhân, đạo đức nghề báo trước khi tác nghiệp. Ngay cả các vụ án có nhiều nạn nhân thì hay chăng, các phóng viên tác nghiệp nên đưa tin, phản ánh một cách đơn thuần, chứ không nên khai thác triệt để mọi khía cạnh liên quan đến vụ án; không đưa các thông tin công khai trước cơ quan điều tra...

Dẫu biết rằng, việc tự lập về tài chính khiến cho nhiều cơ quan báo chí gặp khó khăn nhưng không vì thế mà bất chấp các hiệu ứng, đi ngược lại với chức năng của một nghề năng động và cao quý như nghề báo.

13 nhận xét

19:01 13 tháng 8, 2015 Reply

Cái này có lẽ nó thuộc về phạm trù đạo đức nhà báo. Ở đây nhà báo nói riêng và toà soạn nói chung đã đặt mục đích tài chính lên cao hơn đạo đức của họ. Tôi lướt Facebook, báo mạng giờ chỉ toàn các tin cảnh nóng, giật gân, giết người... chả thấy cái tình người ở đó. Thi thoảng lắm mới thấy vài cái clip về tình cha mẹ, tình bạn... nhưng toàn của Thái, của Mỹ làm... Thật đáng buồn.

19:19 13 tháng 8, 2015 Reply

Đây cũng thể hiện bộ mặt trái của sự phát triển kinh tế. Phát triển kinh tế quá nhanh sẽ kéo theo những hệ luỵ về xã hội. Thử tưởng tượng với dân số 90 triệu, hơn 75% là lực lượng ở độ tuổi lao động, vậy mà có tới 5% lực lượng này thất nghiệp ở thành thị và 3% ở nông thôn. Tính sơ sơ ra cũng tới 5,4 triệu người không có việc làm. Đó là chưa kể con số 3% và 5% chưa phải là con số chính xác. Thực tế còn cao hơn nhiều. Với từng đó người đang cần mưu sinh mà ko có việc làm sẽ kéo theo tệ nạn xã hội. Các cụ bảo nhàn vư vi bất thiện mà.

19:47 13 tháng 8, 2015 Reply

Suốt ngày nói về người báo, ít gì tác giả đừng quên mình là nhà báo chứ. Có phải ai cũng giống nhau đều quên mất đạo đức hay tài đức vẹn toàn đâu. Trong cái thời đại kim tiền này thì đạo đức ngày càng một coi nhẹ và điều này đang là vấn đề nhức nhối trong xã hội. Sao không tuyên truyền để ngăn ngừa tội phạm đi mà cứ tung giật gân để câu view, kiếm tiền vậy?

19:53 13 tháng 8, 2015 Reply

Đâu phải việc đơn giản đâu bạn, chuyện đâu có đó, thịt chó đã có mắm tôm nên bạn không cần phải lo. Bên cạnh đưa tin sự việc thì phải có đưa tin chế tài xử phạt. Mà thường là chung thân tử hình chứ đâu phải cái loại này mà nhẹ đâu.

21:13 13 tháng 8, 2015 Reply

Bản chất của vụ án đúng là một vụ thảm sát, nhưng đối với những người chưa trưởng thành, hoặc có thần kinh yếu, khi nghe thấy từ thảm sát quá nhiều lần sẽ khiến tâm thần kinh bị ảnh hưởng rối loạn. xét thấy các nhà báo đang dùng những từ mang tính chất kích động thế này để câu view nhưng hình như hiệu quả ngược rồi.

21:30 13 tháng 8, 2015 Reply

Cần phải nâng cao công tác kiểm duyệt bài báo trước đi đăng lên trên mạng internet để không gian mạng được sạch sẽ hơn. Đúng như tác giả nhận xét, thời gian trước đây thì toàn giật tít về các hot girl lộ hàng, bây giờ thì toàn tin giết, hiếp. Như thế này thì sẽ tạo hoang mang dao động trong lòng quần chúng nhân dân/

21:43 13 tháng 8, 2015 Reply

Đúng là mấy ngày gần đây đọc báo toàn những tiêu đề ghê gớm là thảm sát, đọc cảm thấy vô cùng hoang mang lo sợ về tình hình xã hội, và tự đặt câu hỏi vì sao lại máu lạnh như vậy, và tìm ra được những nguyên nhân hết sức lãng xẹt. không nhẽ chỉ vì lý do nhỏ bé mà có thể kiết liễu được cả một đời người ư.

22:39 13 tháng 8, 2015 Reply

Báo chí viết bài nếu như không cẩn thận trở thành điều vô cùng nguy hiểm. báo chí là ngòi bút của toàn dự luận mà viết không suy nghĩ thì thật thảm hại. Vì thế đừng vì con số mà chạy theo những điều tội lỗi

10:15 14 tháng 8, 2015 Reply

Hiệu ứng về những thông tin này có khi lại phản tác dụng nếu nó được tuyên truyền một cách quá tràn lan. Có khi nó lại không mang tính cảnh giác, răn đe cho xã hội, cho giới trẻ, những người hay tiếp cận những thông tin như thế này nhất mà lại dễ gây kích động, ảnh hưởng tới tâm lý không tốt cho một bộ phận giới trẻ này. Báo chí nên cần cân nhắc và chọn lọc khi đưa thông tin.

10:59 14 tháng 8, 2015 Reply

Báo chí bây giờ như kiểu đói tin quá nên cứ phải săn đón, vồ vập thậm chí bới móc đủ kiểu miễn sao có tin giật gân, có số lượng xem lớn và có lợi nhuận. Làm báo chứ không phải kinh doanh, đưa tin không chỉ kiếm được số lượng độc giả lớn mà còn cần có tính tuyên truyền và định hướng cho xã hội tốt đẹp lên nữa.

13:36 14 tháng 8, 2015 Reply

Mấy ngày gần đây theo tôi thấy là báo chí cũng bội thu vì những tin tức phải nói là giật gân đến trần nhà. Toàn những tin nóng hổi liên quan đến cướp giết mà cả nước đều phẫn nộ và ngóng tin tức hàng ngày, bất cứ thông tin gì có liên quan cũng xem nhưng cũng không ít người xem những tin lá cải, vớ vẩn do bọn nhà láo câu view. Cũng bình thường thôi, quen rồi

13:57 14 tháng 8, 2015 Reply

Theo tôi thì trước những tình hình này công tác tuyên truyền định hướng dư luận vô cùng quan trọng và cần thiết chứ không thể để thả rong tin tức vớ vẩn tới tai người dân được. Thứ nhất là gây hoang mang, thứ 2 là mất tin tưởng và thứ 3 là bị người ta lợi dụng kích động nhân dân.

15:14 15 tháng 8, 2015 Reply

Báo chí là cơ quan ngôn luận.đưa thông tin đến với mọi người.tuy nhiên trong nhiều trường hợp thì báo chí đang đi ngược lại với điều đó.những từ ngữ cũng như một số cách viết bài của một số trang báo mạng đang làm cho mọi người cảm thấy hoang mang và lo lắng hơn.dẫu biết rằng một số tờ báo gặp khó khăn về tài chính.nhưng đừng làm những việc không đúng mực và không làm tròn trách nhiệm để gây ra hiệu ứng không tốt.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!