16/12/2015

Từ nhà nước phúc lợi tới nhà nước đổi mới

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 16/12/2015 | 16.12.15

Kính Chiếu Yêu: Thế giới phát triển, thay đổi, mọi hình thức nhà nước đều tìm kiếm con đường thích ứng. Đọc cái này để thấy những kiến nghị trong thư ngõ của các "nhơn sỹ" là thứ rác rưởi.


Nguồn: Dani Rodrik, “From Welfare State to Innovation State”, Project Syndicate, 14/01/2015.

Biên dịch: Nguyễn Vũ Hoàng | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp

Một viễn cảnh ảm đạm đang ám ảnh nền kinh tế thế giới – viễn cảnh công nghệ tước đi công ăn việc làm. Cách giải quyết những thách thức này định hình vận mệnh của các nền kinh tế thị trường trên thế giới và các chính thể dân chủ theo đúng như cách thức mà phản ứng của Châu Âu trước sự gia tăng của phong trào xã hội chủ nghĩa vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 đã định hình tiến trình lịch sử sau đó.

Khi tầng lớp lao động công nghiệp mới bắt đầu có tổ chức, các chính phủ đã ngăn ngừa nguy cơ nổ ra cách mạng từ dưới lên, điều mà Karl Marx tiên đoán, bằng việc mở rộng các quyền xã hội và chính trị, điều tiết các thị trường, và xây dựng nên các nhà nước phúc lợi nhằm cung cấp các khoản trợ cấp quy mô lớn và bảo hiểm xã hội, đồng thời giảm thiểu tình trạng thất thường của nền kinh tế vĩ mô. Thực tế là họ đã tái cơ cấu hệ thống kinh tế tư bản để làm cho nền kinh tế mang lại lợi ích cho mọi thành phần và trao cho những người công nhân một phần lợi ích trong hệ thống.

Các cuộc cách mạng công nghệ ngày nay đòi hỏi một sự tái tạo toàn diện có tính chất tương tự. Những ích lợi tiềm tàng của các phát kiến và những ứng dụng mới trong khoa học người máy, công nghệ sinh học, công nghệ số và những lĩnh vực khác đều đang ở xung quanh chúng ta và có thể dễ dàng thấy được. Thực chất, nhiều người tin rằng nền kinh tế thế giới có thể đang ở đỉnh điểm của một đợt bùng nổ khác về các công nghệ mới.

Nhưng vấn đề là phần lớn những công nghệ mới này lại tiết giảm sức lao động của con người. Chúng đưa đến việc phải thay thế những người công nhân có tay nghề thấp và trung bình bằng máy móc được vận hành bởi số lượng nhỏ hơn rất nhiều các công nhân có tay nghề cao.

Tuy nhiên phải công nhận một điều rằng một số công việc kỹ năng thấp khó có thể được tự động hóa dễ dàng. Lấy công việc của những người lao công làm một ví dụ, nó khó có thể được thay thế bởi người máy, ít nhất là cho đến bây giờ. Nhưng rất ít công việc có thể được bảo vệ trước những tiến bộ khoa học công nghệ. Giả sử như trong trường hợp này, nếu lượng rác do con người tạo ra giảm xuống vì nơi làm việc được số hóa thì nhu cầu về người lao công cũng sẽ giảm xuống.

Trong một thế giới mà ở đó người máy và máy móc làm công việc thay cho con người thì không có nghĩa thế giới đó có tình trạng thất nghiệp cao. Nhưng đó chắc chắn là một thế giới mà ở đó phần lớn nhất của năng suất lao động gia tăng được đổ dồn về túi của những ông chủ sở hữu các công nghệ mới và các máy móc trang bị những công nghệ đó. Phần lớn lực lượng lao động sẽ bị thất nghiệp hoặc phải nhận lương thấp.

Thực sự, điều tương tự đã từng xảy ra ở những nước phát triển ít nhất trong khoảng bốn thập niên qua. Các công nghệ có hàm lượng vốn đầu tư và kỹ thuật cao đang là những thủ phạm hàng đầu đằng sau sự gia tăng bất bình đẳng từ cuối những năm 1970. Nhiều chỉ dấu cho thấy xu hướng này chắc chắn sẽ tiếp tục, tạo ra những cấp độ bất bình đẳng mới chưa từng có trong lịch sử và nguy cơ lan rộng của xung đột chính trị và xã hội.

Nhưng xu hướng này không nhất thiết tới mức độ nguy hiểm đó. Một lần nữa, bằng những suy nghĩ sáng tạo và các thiết chế thể chế, chúng ta có thể cứu hệ thống kinh tế tư bản khỏi các nguy cơ do chính nó tạo ra.

Điều cốt yếu là thừa nhận rằng các công nghệ mới gây mất cân bằng đang đồng thời tạo ra các nguồn lợi lớn cho xã hội và làm cho một số người khác bị thiệt hại. Những lợi ích giành được hay những mất mát xảy ra có thể được tái cơ cấu lại theo cách thức có lợi cho tất cả mọi người. Cũng giống như tái cơ cấu lại hệ thống kinh tế tư bản trước đây được nhắc tới ở trên, nhà nước cần phải đóng vai trò lớn hơn.

Hãy xem xét cách các công nghệ mới được phát triển ra sao. Mỗi một nhà sáng tạo tiềm tàng có những thuận lợi to lớn nhưng đồng thời đối mặt với những rủi ro cao. Nếu sự đổi mới thành công thì những người tiên phong đó sẽ thu được lợi ích lớn, và xã hội nói chung cũng vậy. Nhưng nếu thất bại, nhà sáng tạo đó sẽ gặp khó khăn. Trong tất cả những ý tưởng mới được theo đuổi thì chỉ có rất ít ý tưởng đi đến thành công thương mại cuối cùng.

Những rủi rõ là đặc biệt cao tại thời điểm sơ khởi của giai đoạn cải tiến mới. Việc đạt được mức độ đổi mới đáng mong muốn cho toàn xã hội khi đó sẽ đòi hỏi hoặc là người khởi nghiệp đó phải thật táo bạo – sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm – hoặc phải có đủ nguồn cung vốn cho đầu tư mạo hiểm.

Các thị trường tài chính tại những nền kinh tế phát triển cung cấp vốn đầu tư mạo hiểm thông qua một tập hợp các dàn xếp khác nhau – các quỹ đầu tư mạo hiểm, chào bán cổ phiếu ra công chúng, quỹ đầu tư tư nhân, vv… Nhưng chẳng có lý do gì để ngăn cản nhà nước đóng vai trò đầu tư này, thậm chí là ở quy mô lớn hơn, qua đó cho phép không chỉ nhiều cải tiến công nghệ hơn xảy ra mà còn chuyển những lợi ích đó trực tiếp tới xã hội nói chung.

Như Mariana Mazzucato đã chỉ ra, nhà nước đã đóng một vai trò quan trọng trong đầu tư công nghệ mới. Mạng Internet và nhiều các công nghệ then chốt được sử dụng trong điện thoại iPhone chính là tác động lan tỏa từ các chương trình hỗ trợ nghiên cứu và phát triển của chính phủ và các dự án của Bộ Quốc phòng Mỹ. Nhưng điểm đặc biệt là chính phủ Mỹ lại không đòi hỏi lợi ích gì từ việc thương mại hóa các công nghệ thành công đó mà để những lợi ích đó lại cho những nhà đầu tư tư nhân.

Hãy hình dung rằng một chính phủ đã tạo ra một loạt các quỹ đầu tư công mạo hiểm được quản lý chuyên nghiệp nhằm gây vốn đầu tư cần thiết thông qua phát hành trái phiếu ra các thị trường tài chính, sau đó nắm giữ cổ phần trong một loạt các công nghệ mới. Những quỹ này sẽ hoạt động theo quy luật thị trường và công bố kiểm toán định kỳ cho các cơ quan quản lý của chính phủ (đặc biệt là khi tỷ lệ hoàn vốn tụt xuống dưới một mức nhất định), còn ngoài ra quỹ có thể hoạt động một cách tự chủ.

Thiết lập những thể chế đúng đắn như vậy cho đầu tư công mạo hiểm sẽ là rất khó khăn. Nhưng các ngân hàng trung ương là một mô hình mà theo đó những quỹ này có thể hoạt động độc lập khỏi áp lực chính trị thường nhật. Xã hội, thông qua đại diện của mình là chính phủ, khi đó sẽ đóng vai trò là một đồng chủ sở hữu của các thế hệ công nghệ và máy móc mới.

Phần lợi ích từ quá trình thương mại hóa các công nghệ mới mà các quỹ đầu tư công mạo hiểm chia sẻ sẽ được chuyển trở lại cho những công dân của nước đó dưới hình thức một dạng cổ tức “canh tân xã hội” – và nguồn thu nhập này sẽ bổ sung cho thu nhập mà công nhân nhận được từ thị trường lao động. Nó cũng cho phép giảm giờ làm, và cuối cùng tiến dần đến giấc mơ của Marx về một xã hội mà ở đó các tiến bộ kỹ thuật tạo điều kiện cho từng cá nhân trong xã hội được tự do “đi săn vào buổi sáng, câu cá vào buổi chiều, chăm sóc gia súc vào buổi tối và tranh luận sau bữa ăn tối.”

Nhà nước phúc lợi là một sự đổi mới làm dân chủ hóa và qua đó ổn định hóa hệ thống kinh tế tư bản trong thế kỷ 20. Thế kỷ 21 đòi hỏi một sự chuyển đổi tương tự để hướng tới một “nhà nước đổi mới”. Điểm yếu của nhà nước phúc lợi là nó đòi hỏi chính sách đánh thuế cao mà không kích thích sự đầu tư bù đắp vào năng lực đổi mới. Một nhà nước đổi mới được thành lập theo phác thảo ở trên sẽ điều hòa giữa lợi ích và các động cơ thúc đẩy đầu tư.

Dani Rodrik là Giáo sư ngành Kinh tế Chính trị Thế giới tại Trường Quản trị Nhà nước John F. Kennedy thuộc ĐH Harvard. Ông là tác giả của các cuốn sách One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth (Princeton University Press, 2009) và, gần đây nhất, là The Globalization Paradox: Democracy and the Future of the World Economy (W. W. Norton & Company, 2012).

- See more at: http://nghiencuuquocte.net/2015/10/08/nha-nuoc-phuc-loi-thanh-nha-nuoc-doi-moi/#sthash.Nl5g7Rgl.dpuf

12 nhận xét

21:31 16 tháng 12, 2015 Reply

ngày nay trong thời đại kinh tế đổi mới máy móc là điều thiết yếu đối với việc phát triển kinh tế phù hợp với thời đại, công nghiệp hóa hiện đại hóa theo hướng đổi mới, công nghệ phát triển la phù hợp với trihf độ phát triển của con người vì chính con người là sáng tạo và điều khiển máy móc

11:11 17 tháng 12, 2015 Reply

Những kiến nghị trong thư ngỏ của các "nhơn sỹ" là thứ rác rưởi. Bản thân họ là những người có những hiểu biết hạn chế về kinh tế và phát triển kinh tê. Họ đều là những người mà chỉ biết hò hét và trách móc người khác chứ bản thân thì đã làm gì được cho xã hội đâu. Nếu họ làm được như Bill Gates thì họ đã không ngồi để kiến nghị như hôm nay, nếu họ là những nhà khoa học và phát minh ra những công trình khoa học nổi tiếng và vĩ đại thì họ đã không có những tâm lý như vây. Những con người này vẫn còn giữ cái tư tưởng là: vì cơ chế ở Việt Nam nên họ không phát huy được tài năng. Vậy bây giờ họ ra nước ngoài đi xem họ phát huy được tài năng gì. Hay là phát huy tài năng chửi đổng, chém gió thôi.

13:47 17 tháng 12, 2015 Reply

Mấy ông nhân sỹ đấy mang tiếng là phó giáo sư với tiến sỹ nhưng toàn tiến sỹ giấy chứ đã cống hiến được gì cho đất nước đâu. Thử hỏi xem mấy cái ông đấy đã đóng góp được gì cho đất nước mà tinh vi. Đã không hiểu gì về kinh tế không hiểu gì về nhà nước phúc lợi rồi mà vẫn chém gió như thần thế. Quanh đi quẩn lại vẫn là vài câu chuyện xàm, vớ vẩn nhằm chê bai chế độ, hạ uy tín của Đảng, Nhà nước và các quan chức cấp cao. Còn câu chuyện nào hay hơn thì hãy kể ra, chứ cứ theo cái mô típ như vậy thì nhàm chán lắm rồi. Cũng chỉ có bọn rận mới tin, mới nghe chứ nhân dân tỉnh táo lắm, muốn lòe dân đâu phải dễ! Trí tưởng tượng bay cao bay xa cũng tốt đấy, nhưng cần dựa trên cơ sở thực tế nữa nhé!

21:58 17 tháng 12, 2015 Reply

Thế kỷ 20 là sự phát triển dồn dập của khoa học kỹ thuật mà để rồi sang thế kỷ 21 là đỉnh cao của khoa học kỹ thuật mà từ đó các nước trên thế giới đều chạy đua nhau phát triển một cách nhanh chóng, đó là điều kiện cần và đủ cho sự phát triển của một đất nước. Tuy nhiên thì mỗi đất nước có một hoàn cảnh khác nhau, vì thế nếu ai có trình độ thì hãy khẳng định mình chứ đừng ngồi một chổ mà nói này nọ khi chưa làm được gì cho đất nước.

22:20 17 tháng 12, 2015 Reply

Nói chung không thể cứ coi nước ngoài cái gì cũng tốt cái gì cũng đẹp rồi quay lại so sánh nước ta thế này, thế kia. Mỗi nước có một con đường phát triển và cũng phải phù hợp với điều kiện trên mọi phương diện, đâu phải cứ áp dụng một cách máy móc thì đất nước phát triển được như họ đâu. Theo tôi những ý kiến mang tính chất chế nhạo và không có tinh thần xây dựng chỉ nên coi là những thứ "rác rưởi" mà thôi.

22:44 17 tháng 12, 2015 Reply

Nói chung xem mấy cái kiến nghị của mấy ông cứ tưởng mình hiểu biết có được cái ích gì đâu. Thời buổi nào rồi mà cứ nghĩ áp dụng một công thức là có thể phát triển được như nhau hết. Tại sao cứ thích chê bai, cứ thích kiểu anh hùng bàn phím, không nhìn nhận một cách thực tế tình hình đất nước xem như thế nào. Không biết những người viết kiến nghị đó có làm được gì cho đất nước không hay chỉ đưa ra kiến nghị thiếu tinh thần xây dựng.

23:02 17 tháng 12, 2015 Reply

Chúng ta đang sống trong kỉ nguyên công nghệ hóa, thành tựu của sự phát triển công nghệ thông tin mang lại cho cuộc sống con người quá nhiều tiện ích nhưng cũng đi kèm không thiếu phiền toái. Rõ ràng, con người vẫn là trung tâm của sự sống, nhưng nếu quá phụ thuộc vào máy móc thì nó làm chúng ta dần phục vụ máy móc chứ không phải mục đích ban đầu của việc tạo ra máy móc

23:04 17 tháng 12, 2015 Reply

Đất nước thì thiếu nhân tài nhưng mà những kẻ lắm lời lại vô cùng nhiều, chả biết có bao nhiêu cái bức thư kiểu kiến nghị cái nọ, kiến nghị cái kia, nhưng mà suy cho cùng, kiến nghị có làm được không hay chỉ mang tính chất đả kích và bôi xấu? Chả thể hiểu được tại sao cứ phải chê bai mới là "động lực thúc đẩy cho sự phát triển". Đừng đổ lỗi cho số đông, đừng đổ lỗi cho ai cả, mà hãy nhìn vào thực lực phát triển của đất nước để đánh giá.

23:27 17 tháng 12, 2015 Reply

Thời gian qua, rất nhiều các đối tượng rận chủ lợi dụng sự phát triển của công nghệ thông tin, sự phát triển của mạng xã hội để đăng các tin bài, thông tin xuyên tạc chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, cũng như xuyên tạc trắng trợn lịch sử, nhạo báng chủ tịch Hồ Chí Minh, các vị nguyên thủ quốc gia. Việc làm này không thể nào chấp nhận được

00:44 18 tháng 12, 2015 Reply

Bây giờ tỉ lệ thất nghiệp ở các nước phát triển đã đang cao rồi, Máy móc đang dần dân thay thế con người trong các công việc chân tay. Hôm trước xem các quy trình làm xe ô tô của Đức mà thấy gần như tự động hóa hoàn toàn hết, chỉ có một vìa công đoạn quá khố cần đến côn người và một vài công đoạn đánh giá mà máy móc khó làm được.

22:35 27 tháng 12, 2015 Reply

Những kiến nghị trong thư ngỏ của các "nhơn sỹ" là thứ rác rưởi. Bản thân họ là những người có những hiểu biết hạn chế về kinh tế và phát triển kinh tế. Họ đều là những người mà chỉ biết hò hét và trách móc người khác chứ bản thân thì đã làm gì được cho xã hội đâu. Chả thể hiểu được tại sao cứ phải chê bai mới là "động lực thúc đẩy cho sự phát triển".

22:38 27 tháng 12, 2015 Reply

Nói chung không thể cứ coi nước ngoài cái gì cũng tốt cái gì cũng đẹp rồi quay lại so sánh nước ta thế này, thế kia. Mỗi nước có một con đường phát triển và cũng phải phù hợp với điều kiện trên mọi phương diện, đâu phải cứ áp dụng một cách máy móc thì đất nước phát triển được như họ đâu. Những ý kiến như vậy thì chẳng cần phải để ý làm gì vì chúng chỉ là thứ rác rưởi thôi.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!