23/01/2016

Các cuộc chiến ở Trung Đông có phải là về tôn giáo?

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 23/01/2016 | 23.1.16

Các cuộc chiến ở Trung Đông có phải là về tôn giáo?

Ian Buruma*


Ted Cruz, một trong những ứng cử viên Đảng Cộng hòa tranh cử Tổng thống Mỹ, mới đây phát biểu rằng giải pháp của ông đối với những bất ổn ở Trung Đông là “rải thảm bom” lên Nhà nước Hồi giáo (ISIS) và để xem liệu “cát có thể phát sáng trong bóng tối” được hay không. Donald Trump, người đang dẫn đầu phía Đảng Cộng hòa, hứa sẽ “rải bom đánh bật ISIS”. Một ứng cử viên thứ ba, Chris Christie, đe dọa chiến tranh với Nga.

Với luận điệu như vậy từ các ứng cử viên, không có gì bất ngờ khi theo một cuộc thăm dò gần đây, khoảng 30% cử tri đảng Cộng hòa (và 41% số người ủng hộ Trump) ủng hộ việc ném bom Agrabah, một địa điểm trung tâm (và hư cấu) trong bộ phim hoạt hình Disney Aladdin. Tên của nơi này nghe rất Ả Rập, và thế là đủ.

Một cách để hiểu những lời lẽ hiếu chiến như vậy là giả định rằng những người mang những ý nghĩ đó hẳn phải là những con quái vật khát máu. Một quan điểm nhẹ nhàng hơn là có thể họ bị thiếu hụt một cách kinh khủng kiến thức lịch sử và tinh thần đạo đức. Không ai trong số đó có bất kỳ trải nghiệm cá nhân nào về chiến tranh. Và rõ ràng họ không thể hiểu được hậu quả của điều mà họ đang nói.

Và ngay cả một người chỉ biết sơ lược lịch sử gần đây cũng đủ để hiểu rằng “rải bom đánh bật” một dân tộc không góp phần vào việc giành được chiến thắng trong các cuộc chiến tranh. Điều này không có hiệu quả tại Việt Nam, và nó dường như cũng không có hiệu quả tại Syria hay Iraq. Ngay cả Đức Quốc xã cũng không bị đánh bại bởi rải thảm bom. Như các nghiên cứu hậu chiến được thực hiện bởi không quân Hoa Kỳ và Anh đã chứng minh, xe tăng của Nga đã góp phần lớn hơn trong việc đánh bại Wehrmacht (quân đội Đức Quốc xã – NBT) so với việc không kích các thành phố của Đức.

Điều này đặt ra câu hỏi, một câu hỏi phù hợp cho sự khởi đầu của một năm mới, rằng liệu lịch sử thực sự có thể dạy cho chúng ta nhiều bài học hay không. Cuối cùng, không có gì xảy ra chính xác giống như những điều trước đây.

Có lẽ sự thật là không thể mong đợi lịch sử dạy cho chúng ta biết phải làm gì trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào. Nhưng, do một số mẫu hình hành vi của con người có xu hướng lặp lại, kiến thức về quá khứ có thể giúp hiểu được thời đại của chúng ta tốt hơn. Vấn đề là các chính trị gia (và các nhà bình luận) thường chọn các ví dụ sai để củng cố lập trường tư tưởng của họ.

Chẳng hạn, vì dường như có rất ít người có thể nhớ được thời kỳ quá khứ trước Thế chiến II, nên những ví dụ từ những năm 1930 và 1940 thường xuyên bị lạm dụng nhất. Bất cứ khi nào chúng ta muốn phản đối một nhà độc tài, bóng ma của Adolf Hitler lại được gọi dậy, và những bóng ma năm 1938 (năm ký Hòa ước Munich mà qua đó Anh xoa dịu Hitler– NBT) lại được hồi sinh để chống lại các hoài nghi về các cuộc chiến “phủ đầu” vội vàng. Những người nghi ngờ cuộc xâm lược Iraq của George W. Bush được gọi là “những kẻ xoa dịu vô nguyên tắc,” tương tự như Neville Chamberlain (thủ tướng Anh lúc đó).

Việc chúng ta chỉ tập trung duy nhất vào Đức quốc xã và Thế chiến II đã che mắt không cho chúng ta nhìn thấy những so sánh lịch sử khác – và có thể là hữu ích hơn. Những cuộc chiến tranh khủng khiếp ở Trung Đông ngày nay, trong đó các giáo phái mang tính cách mạng và các tù trưởng bộ tộc chống lại chế độ độc tài tàn nhẫn được hỗ trợ bởi những cường quốc khác nhau, mang nhiều điểm chung với Cuộc Chiến tranh Ba mươi năm vốn đã tàn phá phần lớn nước Đức và Trung Âu những năm 1618-1648.

Trong ba thập niên, những đội quân cướp bóc đã giết hại, cưỡng đoạt, và tra tấn các làng mạc và thị trấn trên đường đi của mình. Nhiều người không bị giết sau đó đã chết vì đói hay các căn bệnh được phát tán bởi một số lượng lớn các binh sĩ.

Giống như những cuộc chiến tranh ngày nay, cuộc Chiến tranh ba mươi năm thường được cho là một cuộc xung đột tôn giáo về bản chất, nhưng là giữa Công Giáo và Tin Lành. Trên thực tế, cũng giống như cuộc chiến ác liệt hiện thời đang nhấn chìm các nước Ả Rập, cuộc chiến đó phức tạp hơn nhiều. Những đội quân đánh thuê, dù Tin lành hay Công giáo, sẽ đổi chiến tuyến bất cứ khi nào phù hợp, trong khi Vatican (Công giáo) ủng hộ các quân vương Tin Lành người Đức, nước Pháp theo Công giáo lại ủng hộ Cộng hòa Hà Lan theo Tin lành, và nhiều liên minh khác đã được hình thành dọc đường ranh giới chia rẽ hai phái.

Trong thực tế, cuộc Chiến tranh ba mươi năm là một cuộc đấu tranh giành quyền bá chủ châu Âu giữa các chế độ quân chủ Bourbon và Habsburg. Chừng nào mà một bên chưa đủ mạnh để chế ngự bên còn lại, chiến tranh vẫn còn tiếp diễn, gây ra nỗi đau khổ cùng cực cho những người nông dân và cư dân thành thị vô tội. Và cũng giống như ở Trung Đông hiện nay, những thế lực lớn khác lúc đó – như Pháp, Đan Mạch và Thụy Điển bên cạnh những quốc gia khác – đã tham gia, ủng hộ một bên này hay bên khác, hy vọng sẽ giành được lợi thế cho mình.

Sự tương đồng giữa Chiến tranh ba mươi năm với các cuộc chiến ở Syria và Iraq là rất đáng chú ý. ISIS là một lực lượng nổi dậy bạo lực của người Sunni chống lại những nhà cai trị dòng Shia. Mỹ chống ISIS, nhưng Iran, một thế lực Shia, và Saudi Arabia, quốc gia được cai trị bởi chế độ độc tài Sunni, cũng chống ISIS. Trục chính của cuộc xung đột ở Trung Đông không phải là về tôn giáo hay giáo phái, mà là về địa chính trị: cuộc đấu tranh giành quyền bá chủ khu vực giữa Saudi Arabia và Iran. Cả hai đều có sự ủng hộ từ một số các nước lớn, và cả hai đều cố tình lợi dụng các tín đồ tôn giáo cuồng tín; nhưng sự khác biệt về mặt thần học không phải là chìa khóa để hiểu sự leo thang bạo lực này.

Bài học gì được rút ra từ tất cả những điều này? Một số người có thể cho rằng chỉ một cuộc cải cách tôn giáo triệt để mới có thể mang lại hòa bình lâu dài ở Trung Đông. Nhưng, mặc dù bản thân việc cải cách Hồi giáo là cần thiết, nó sẽ không thể kết thúc cuộc chiến hiện tại.

Tổng thống Bashar al-Assad của Syria không chiến đấu vì một giáo phái cụ thể nào của Hồi giáo (mà trong trường hợp của ông là phái Alawite), mà cho chính sự sống còn của mình. ISIS không chiến đấu vì tư tưởng Sunni chính thống, mà vì một vương quốc hồi giáo mang tính cách mạng. Cuộc đấu tranh giữa Saudi Arabia và Iran không phải là cuộc chiến tôn giáo, mà là một cuộc chiến chính trị.

Có những thời điểm trong Chiến tranh Ba mươi năm khi một thỏa thuận chính trị là khả thi. Nhưng khi thiếu đi sự sẵn lòng tận dụng các cơ hội đó thì bên này hay bên khác vẫn tìm kiếm lợi thế lớn hơn bằng cách tiếp tục chiến đấu (hoặc khuyến khích người khác làm điều đó).

Sẽ là một thảm kịch nếu những cơ hội tương tự bị bỏ lỡ ngày hôm nay. Các thỏa thuận cần phải dựa trên sự thỏa hiệp. Các lực lượng đối nghịch sẽ phải nói chuyện với nhau. Những kẻ khoác lác về rải thảm bom, và những lời buộc tội xoa dịu vô nguyên tắc chống lại những người cố gắng thương lượng, sẽ chỉ kéo dài sự thống khổ, chưa kể có thể gây ra một thảm họa còn lớn hơn. Và điều đó sẽ ảnh hưởng đến hầu như tất cả chúng ta.

* Ian Buruma là Giáo sư về Dân chủ, Nhân quyền và Báo chí tại Bard College. 

25 nhận xét

10:57 23 tháng 1, 2016 Reply

Tôn giáo thực ra chỉ là một phần, thêm chút động lực và cái cớ cho các cuộc chiến ở Trung Đông mà thôi, còn thực sự các cuộc chiến này đã nhuốm màu chính trị từ rất lâu rồi, chúng ta đều thấy được các cuộc chiến đều có sự nhúng tay can thiệp từ các thế lực thứ ba,, vì lợi ích chính trị hơn và vì tôn giáo.

12:02 23 tháng 1, 2016 Reply

Theo tôi thì cả 2, nhưng đằng sau là các phe phái chính phủ. Hai bên đều được sự hậu thuẫn và máu nóng của tôn giáo lại nổi lên, giáo dân thì biết gì đâu, chỉ có lãnh đạo 2 bên thích oánh nhau đấy chứ

13:18 23 tháng 1, 2016 Reply

khủng bố đang làm cho dân số thể giới đang giảm xuống và sự ô nhiễm môi trường cũng tăng lên , nhưng mà những người trong cuộc đang cố làm những điều gì mà nhiệm vụ mk phỉa làm nhưng mà nó chính là vấn để để nói vì liệu có ai muốn ngồi nói chuyện với nhay để giải quyết không , liệu những gì mà họ đang theo đuổi có lấy lại lợi ích cho chính minh đc không

14:29 23 tháng 1, 2016 Reply

Đúng là giáo sư có khác. Phân tích rất chính xác. Ai cũng thấy rõ ràng là cuộc chiến ở Syria không phải vì tôn giáo hay vì nhân quyền của người Syria. Nó là cuộc chiến vì dầu mỏ và áp đặt chính trị lên Syria. Từ lâu ai cũng biết Syria thân Nga - kẻ thù số một của Mỹ. Các đường ống dẫn dầu từ UAE và Ả Rập Xê út đều phải chảy qua Syria để vào Châu Âu. Khi Nga đang bị cấm vận từ châu Âu, chỉ còn cách hút dầu từ Trung Đông về. Tôn giáo chỉ là cái cớ.

15:05 23 tháng 1, 2016 Reply

Xung đột tôn giáo chỉ là cách mà người Mỹ và phương Tây nói về cuộc chiến ở Trung Đông. Chứ với người dân Trung Đông thì đó là cuộc xâm lược và cuộc chiến nồi da xáo thịt bởi tranh chấp quyền lực. Trước khi người ta quan tâm đến đạo thì người ta quan tâm đến cái dạ dày của người ta trước. Chả ai đi lo cho đạo trong khi gia đình còn đói quay quắt. Bởi vậy muốn biết về sự thực của cuộc chiến này thì hãy hỏi những người dân ở đó chứ đừng nghe những gì báo đài Phương Tây nói.

15:09 23 tháng 1, 2016 Reply

Ả rập xê út là đất phiên dậu của Mỹ, Iran là đệ cứng của Nga. Hai tên này đánh nhau thực chất là một cuộc chiến tranh uỷ nhiệm như cái thời chiến tranh Nam Bắc Hàn những nằm đầu năm 50. Nhưng phải công nhận là cái phe của Nga khá cứng. Mình Nga chơi cả châu Âu và Mỹ, còn mình Iran thì chơi cả Trung Đông. Đó mới là bản chất của cuộc chiến này. Tôn giáo chỉ là cái cớ.

15:15 23 tháng 1, 2016 Reply

Mấy cái lão kiểu Donald Trump phát biểu nghe thật ghét. Rất hung hãn đúng kiểu nhà giàu to khoẻ, nghĩ mình thích làm gì thì làm. Lão ta có giỏi thì tự mình sang cầm súng bắn nhau ở Trung Đông xem có dám không? Làm tài phiệt rồi chỉ ngồi chỉ tay năm ngón, sai người khác đem mạng sông của mình đi đến đất người để đổi lấy đô la cho lão. Lão này mà lên làm tổng thống thì chuẩn bị một Nixon mới ra đời.

15:28 23 tháng 1, 2016 Reply

Nói đến chiến tranh tôn giáo thì phải nói đến các cuộc Thập tự chinh của người theo đạo Cơ đốc giáo với người theo đạo Hồi. Những kẻ phát động đâu phải là dân nghèo, đâu phải là người lao động, toàn là những kẻ vương quyền cả. Mục đích của chúng là quyền lực vào lợi nhuận qua các cuộc chiến tranh. Người chịu khổ cuối cùng cũng vẫn là những người dân lành.

17:09 23 tháng 1, 2016 Reply

Đúng là vẻ bên ngoài đang thể hiện đây là một cuộc chiến tranh tôn giáo. Nhưng thực chất bên trong là cuộc chiến giữa các phe phái và các quốc gia đang có xung đột lợi ích với nhau.Mà Mỹ không nằm ngoài cuộc chiến này. Thế lực nào, quốc gia nào nắm được vùng Trung Đông thì coi như nắm giữ được giếng dầu lớn của thế giới và thử hỏi có ai không mong muốn?

17:22 23 tháng 1, 2016 Reply

Những cuộc chiến ở Trung Đông đang rất gay gắt mà người bị ảnh hưởng nhiều nhất chính là những người dân vô tội. Đúng là các ông lớn tranh giành nhau thì những bậc dân đen đều bị ảnh hưởng theo vì vậy chúng ta cần nhìn nhận vấn đề này sáng suất hơn. Mỹ đang nhúng bàn tay của mình vào vấn đề này và biến nó trở lên phức tạp hơn bao giờ hết đung là nguy hiểm như Mỹ.

18:15 23 tháng 1, 2016 Reply

Loanh quanh lại chịu khổ vẫn là người dân cho dù nó là vì cái gì, nhưng phải nhìn nhận thằng thắn nó mang màu sắc chính trị chứ không phải tôn giáo như phương Tây nói, và đương nhiên phải có một cách giải quyết nào đó tốt hơn là chiến tranh, có cảm giác như Mỹ có ảnh hưởng rất lớn đến những việc như thế này và toàn là vì mục đích của Mỹ thì phải.

19:58 23 tháng 1, 2016 Reply

theo cá nhân tôi thì tôn giáo chỉ là công cụ để cho các nước lớn có ý đồ chính trị thực hiện âm mưu bá chủ lãnh thổ của nước khác mà thôi. những dù nó không phải là nguyên nhân để dẫn đến những cuộc chiến tranh ở trung đông thì tôn giáo đã quá tròn vai trong một âm mưu của các nước lớn. thông qua tôn giáo mới dễ dàng kích động người khác, vậy nên mới dễ dàng kích động chiến tranh và những kẻ đứng đằng sau sẽ đục nước béo cò. thế nên đừng đổ lỗi hết cho tôn giáo mà chính là vì lợi ích địa chính trị

20:55 23 tháng 1, 2016 Reply

Chiến tranh luôn mang đến những nỗi đau khác nhau...Tựu chung lại người dân vẫn là khổ nhất...Xung đột ở Trung Đông không những từ tôn giáo mà còn từ yếu tố xã hội khác nhau. Là tiếng nói chung, không giống nhau...Tuy vậy, nhìn nhận khách quan thì tôn giáo vẫn rất cần cho con người...Nhưng bản chất của tôn giáo không phải là xấu mà từ nó mà lợi dụng nó thì đúng là không thể chấp nhận được.

22:14 23 tháng 1, 2016 Reply

Cuộc chiến tranh này có do nguyên nhân gì, tôn giáo hay tranh chấp ảnh hưởng chính trị kinh tế giữa các nước đi chăng nữa thì tất cả những thiệt hại đều thuộc về những người dân mà thôi. Suy cho cùng, đấu đi đấu lại thì người thiệt mạng đều là những người dân vô tội xấu số, những người sống trong cảnh màn trời chiếu đất vẫn là họ mà thôi. Cần sớm chấm dứt tình trạng này

22:21 23 tháng 1, 2016 Reply

Theo tôi thấy thì đó có chăng cũng chỉ là sự ngụy biện cho cuộc chiến tranh không hồi kết ở khu vực Trung Đông bao năm qua, nó chẳng đem lại điều gì tốt đẹp cả, bom đạn, máu, thiệt hại về kinh tế là điều mà nó mang lại. Chúng ta cần phải lên tiếng, không chỉ để sớm kết thúc cuộc chiến đau thương này, mà còn sớm đem lại cuộc sống bình yên cho những dân thường các nước này

22:32 23 tháng 1, 2016 Reply

Ted Cruz với phát biểu rằng giải pháp của ông đối với những bất ổn ở Trung Đông là “rải thảm bom” lên Nhà nước Hồi giáo (ISIS) và để xem liệu “cát có thể phát sáng trong bóng tối” được hay không, đây là một phát biểu của kẻ ngông cuồng chỉ biết dùng đến bạo lực và sức mạnh của quốc gia mình để áp buộc lên quốc gia khác. Đây là phát biểu mà có thể làm cho một quốc gia bị xóa sạch trên bản đồ thế giới. Nên nhớ rằng ngày xưa phát biểu của tổng thống Mỹ Nixon, với tuyên bố "đưa Việt Nam trở về thời kỳ đồ đá". Tuy nhiên thì kết quả là Mỹ ăn quả đắng từ phía chúng ta. Thế nên bạo lực không phải là cách tốt nhất trong các cuộc chiến tranh chính nghĩa hay phi nghĩa.

22:32 23 tháng 1, 2016 Reply

các cuộc chiến ở Trung Đông không phải là vì tôn giáo, mà là vì lợi dụng tôn giáo để gây ra chiến tranh, trong cuộc chiến tranh này kẻ được lợi chính là kẻ lợi dụng nó bất chấp gieo rắc đau khổ cho nhân loại nhưng suốt ngày bô bô mấy cái "loa phóng thanh" BBC rằng thì là nhân quyền, rằng là tự do, dân chủ

22:36 23 tháng 1, 2016 Reply

Chuẩn không cần chỉnh! vậy mà trong nước có một bộ phận người không hiểu vì thiếu nhận thức hay thế nào mà thần thánh hóa nước Mỹ tự do, yêu chuộng hòa bình, nền văn minh của nhân loại mà lao vào như thiêu thân, bám riết như sam; cuối cùng cũng là vì lợi ích kinh tế cá nhân chứ yêu nước yêu dân quái gì

22:38 23 tháng 1, 2016 Reply

Thời gian vừa qua, rất nhiều các tổ chức khủng bố với cái danh tôn giáo, nhất là việc xuất hiện nhà nước hồi giáo cực đoan is đã đẩy cuộc xung đột ở khu vực Trung Đông đến bờ vực chiến tranh cục bộ. Rõ ràng từ việc chiến tranh chống khủng bố, sang vấn đề tôn giáo đến việc tranh chấp tranh giành ảnh hưởng giữa các tổ chức, phe phái đã đẩy người dân vào những cuộc chạy đua vũ trang. Không ai khác, họ chính là nạn nhân từ chính họng súng tranh giành kia, máu vẫn đổ chỉ là của người dân thường vô tội mà thôi

22:56 23 tháng 1, 2016 Reply

Dù cho là lí do gì đi chăng nữa thì chúng cần chung tay sớm chấm dứt những tranh chấp, nội chiến, chiến tranh, súng đạn, đổ máu, nước mắt đang xảy ra từng ngày từng giờ ở khu vực Trung Đông hiện nay. Cá nhân tôi cho rằng việc nhúng tay quá sâu của các nước phương Tây vào tình hình các nước trong khu vực này đã đẩy các nước này vào tình trạng bất ổn hiện tại

22:21 24 tháng 1, 2016 Reply

Trong ba thập niên, những đội quân cướp bóc đã giết hại, cưỡng đoạt, và tra tấn các làng mạc và thị trấn trên đường đi của mình. Nhiều người không bị giết sau đó đã chết vì đói hay các căn bệnh được phát tán bởi một số lượng lớn các binh sĩ. Vậy nguyên nhân đó là từ đâu mà ra. Theo tôi thì cả 2, nhưng đằng sau là các phe phái chính phủ. Hai bên đều được sự hậu thuẫn và máu nóng của tôn giáo lại nổi lên, giáo dân thì biết gì đâu, chỉ có lãnh đạo 2 bên thích oánh nhau đấy chứ

22:56 24 tháng 1, 2016 Reply

Ai cũng thấy rõ ràng là cuộc chiến ở Syria không phải vì tôn giáo hay vì nhân quyền của người Syria. Nó là cuộc chiến vì dầu mỏ và áp đặt chính trị lên Syria. Từ lâu ai cũng biết Syria thân Nga - kẻ thù số một của Mỹ. cuộc chiến ở Trung Đông không phải là vì tôn giáo, mà là vì lợi dụng tôn giáo để gây ra chiến tranh, trong cuộc chiến tranh này kẻ được lợi chính là kẻ lợi dụng nó bất chấp gieo rắc đau khổ cho nhân loại nhưng suốt ngày bô bô mấy cái "loa phóng thanh" BBC rằng thì là nhân quyền, rằng là tự do, dân chủ. Dù cho là lí do gì đi chăng nữa thì chúng cần chung tay sớm chấm dứt những tranh chấp, nội chiến, chiến tranh, súng đạn, đổ máu, nước mắt đang xảy ra từng ngày từng giờ ở khu vực Trung Đông hiện nay

13:00 25 tháng 1, 2016 Reply

không lấy cớ vấn đề tôn giáo thì chúng lấy cớ gì bây giờ để mà thôn tính được cái khu vực chứa đầy dầu mỏ của thế giới.
đờ mờ mấy thằng Mỹ khốn nạn, toàn làm những trò mất nết, xâm lược các nước khác, coi mạng người như cỏ rác ấy vậy mà suốt ngày tuyên truyền dân chủ nhân quyền này nọ, mà trên đời lại lắm thằng ngu tin theo rằng Mỹ có dân chủ nhân quyền.
hãy nhìn vào syria và các nước trung đông khác thì sẽ biết nên tin, bám đít hay là phải cảnh giác với âm mưu của hắn.

09:03 27 tháng 1, 2016 Reply

Theo tôi tôn giáo chỉ là cái cớ để các đảng, các phe phái dựa vào đó để thanh trừng lẫn nhau vì mục đích chính trị mà thôi. Về bản chất tôn giáo luôn hướng con người ta sống tốt đời đẹp đạo, chả có tôn giáo nào dạy tín đồ phải cầm súng chiến đấu giết đồng loại hay làm những chuyện trái với luân lý đời thường.

00:31 28 tháng 1, 2016 Reply

mình nghĩ các cuộc chiến ở Trung Đông chỉ xuất phát một phần vì tôn giáo thui, còn đâu còn của nhiều lí do khác trong đó có quyền lợi của các nước lớn, họ muốn duy trì ảnh hưởng của mình ở đây, vì nơi đây vô cùng giàu có về tài nguyên nhất là dầu khí

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!