26/02/2018

* Lại nói chuyện tục chém lợn ở Ném Thượng

Tác giả: Mõ Làng viết lúc 26/02/2018 | 26.2.18

Kính Chiếu Yêu

Thiên hạ sau những ngày tết no nê sinh ra lắm chuyện, mạng mẽo sôi xình xịch như nồi lẩu đủ chuyện đông - tây, kim - cổ, thiên đình - hạ giới, từ chuyện tiền lẻ đi đền, chùa cho đến chuyện đốt vàng mã; Từ chuyện trọng án đêm giáo thừa đến tục chém lợn cúng Thần hoàng của làng...

                      Cảnh chém lợn ở Ném Thượng mấy năm trước

Chuyện bình phẩm, bàn tán theo kiểu trà dư, tửu hậu thì chẳng có gì phải quan tâm - tự do ngôn luận mà- mạng mẽo sau vài hôm sẽ rơi vào quên lãng. Đằng này vài người, thậm chí đôi đám đông cực đoan quá, đẩy lên thành vấn đề quốc gia đại sự, văn hóa dân tộc... Vài vị chính khách, nhà khoa học rỗi hơi cũng đăng đàn báo chí nói này, nói nọ ra vẻ cái gì ta cũng biết. Những anh hùng bàn phím khua môi múa mép thì không tính, đằng này đám phóng viên báo chí vốn hiểu biết văn hóa chỉ mới "một vốc" cũng hoắng lên. Tục chém lợn ở làng Ném Thượng là một ví dụ.

Năm nay, nghi lễ chém lợn ở Ném Thượng không còn đưa ra sân đình nữa mà nó diễn ra ở nơi kín đáo hơn, hết cảnh máu me được tung lên mạng. GS Trần Ngọc Thêm cho rằng: "Không hiểu thì đừng đến xem", vì sao vậy?

Cái tục lệ đó là một trong nhiều nghi thức thờ Thành Hoàng làng nên nó đã có từ lâu đời rồi và định hình là một nét riêng trong tín ngưỡng làng thì khó mà xóa bỏ ngay được.

Thành hoàng thì làng nào mà chả có, thời phong kiến cứ ba năm một lần nhà vua xem xét và ra sắc phong cho Thành hoàng các làng, lại còn chia ra các hạng cao thấp Thượng đẳng thần, Trung đẳng thần, hạ đẳng thần... để cấp "ruộng hậu" nhiều, ít theo hạng để cho làng làm hương hỏa lễ tế hàng năm.

Thành hoàng là vị thần bảo vệ làng. Mỗi làng tùy theo sự tôn thờ mà chọn Thành hoàng, có thể đó là thiên thần (siêu nhiên), có thể đó là nhân thần (người thực, có công với làng được tôn thờ). Làng có thể có vài thần Thành hoàng, chí ít thì có một. Trước đây, các làng đều có lập miếu thờ Thành hoàng. Từ thời Lê, đình làng được giao cho làng cai quản sử dụng vào các sinh hoạt công cộng, Thành hoàng làng được thờ tại đình. Có nơi vẫn còn miếu thờ riêng nhưng đến lễ hội thì làng rước kiệu đưa ngài về đình làm lễ.

Vị Thành hoàng được chọn để tôn thờ luôn có sự gắn bó rất đặc biệt với dân làng với nghĩa hàm ơn. Bất cứ vị thần được tôn thờ đó có xuất xứ như thế nào nhưng nếu họ đã có công tạo dựng, bao bọc, bảo vệ làng thì đều được tôn trọng như nhau. Vậy nên mới có chuyện, một số nơi Thành hoàng làng là người ăn xin, ăn trộm, ăn cướp, thợ mộc, con hát, đô vật, thầy dạy võ, thậm chí là mót phân... đều được thờ cung kính trong đình làng.

Hàng năm, dân làng đều có tổ chức lễ cúng tế cho vị Thành hoàng làng của mình theo lịch với nhiều lễ có tên gọi và mục đích khác nhau như lễ Kì yên, Khai hạ, Hạ điền, Sắp ấn... Thường mỗi lễ có hai phần, phần nghi lễ cúng tế và phần hội vui chơi. Phần hội thường diễn những trò có liên quan đến nghề nghiệp, xuất thân, chiến công của vị Thành hoàng. Người xưa gọi những trò diễn ấy là "Bách nghệ khôi hài" hoặc "Trò tứ dân".

Tục chém lợn của làng Ném Thượng là trò diễn hoặc nghi thức tế lễ có liên quan đến vị thần Thành hoàng họ Lý mà họ đang thờ. Theo Mõ nghĩ, vị thành hoàng đó có công tích hoặc xuất thân có liên quan đến chuyện máu chảy, đầu rơi nên dân làng diễn lại theo cách tượng trưng vậy.

Sự suy đoán này cũng có liên hệ dây mơ rễ má đến giai thoại cho rằng, ông họ Lý kia vốn là một vị trong dòng tộc Lý đã chống lại nhà Trần (chuyện binh đao), hoặc giai thoại cho rằng ông họ Lý kia xưa vốn hành nghề ăn cướp. Các vị trưởng lão của làng có nói có đến 72 nơi thờ ông họ Lý kia làm Thành hoàng nhưng mỗi Ném Thượng là giữ được tục chém lợn.

Chém lợn là một tục lệ mà người xưa gọi là "Hèm". Tục hèm chỉ có ở những nghi lễ thờ cúng vị Thành hoàng có xuất thân "đặc biệt" mà làng vẫn tôn trọng, tôn thờ nhưng có ý "giấu đi", không muốn phô ra. Ví như có vị Thành hoàng làng xưa có nghề gắp phân thì lễ vật cúng tế cũng có đôi que gắp quấn giấy ngũ sắc cùng mấy quả chuối bóc vỏ bày trên hương án. Có nơi thờ cái vật giả làm chày, làm cối, làm cột, làm mo gợi nhớ đến tín ngưỡng phồn thực. Có nơi tổ chức ẩu đã giữa làng này với làng kia đến sứt đầu mẻ trán rồi cùng nhau ăn cỗ...

Mà đã là tục "Hèm" thì văn hóa tín ngưỡng xưa đều thực hiện ở những nơi "kín đáo", trước khi diễn trò đều phải có nghi lễ cúng bái. Người được tham gia lễ nghi "tục hèm" chỉ là các chức sắc trong làng cùng những người phục vụ nghi thức cúng bái chứ không phải là cả làng. Chỗ đúng của nó là sau đình hoặc cạnh đình chứ chẳng phải trưng ra giữa sân đình, trước mắt bàn dân thiên hạ như dân Ném Thượng đang làm vậy. Nó bị kêu dã man là phải, hơn thế nó xúc phạm cả vị Thành hoàng của họ.

Một số người còn quá đà lấy tiền quệt máu đem về làm vật may mắn là vớ vẩn, không khéo tự rước họa vào thân. Tập tục này đã có hàng trăm năm làm gì có tiền mà quệt máu. 

Tập tục này đã có trong lịch sử và đã trở thành một nét văn hóa tín ngưỡng riêng có của Ném Thượng thì đừng nên kêu gọi xóa bỏ, vô ích. Những người có trách nhiệm nên nghiên cứu lại sự tích chém lợn, nghi thức chém lợn mà hướng dẫn dân làng thực hiện cho đúng, cho xứng là nét văn hóa riêng.

Năm nay, người dân Ném Thượng đã có cách làm vừa giữ được nguyên bản lễ hội vừa giữ được nét đặc sắc của văn hóa truyền thống thật đáng khen.

16 nhận xét

19:44 26 tháng 2, 2018 Reply

Tập tục này đã có trong lịch sử và đã trở thành một nét văn hóa tín ngưỡng riêng có của Ném Thượng thì đừng nên kêu gọi xóa bỏ, vô ích. Những người có trách nhiệm nên nghiên cứu lại sự tích chém lợn, nghi thức chém lợn mà hướng dẫn dân làng thực hiện cho đúng, cho xứng là nét văn hóa riêng.

19:51 26 tháng 2, 2018 Reply

Văn hóa làng Việt Bắc Bộ có lịch sử mấy nghìn năm, nó đã thành nếp sống, thành truyền thống nên nếu chúng ta không có kiến thức và hiểu biết về nó thì đừng nên ra vẻ rồi chỉ trích, kêu gọi xóa bỏ vô ích mà thôi. Những người có trách nhiệm thì nên nghiên cứu lại sự tích chém lợn, nghi thức chém lợn mà hướng dẫn dân làng thực hiện cho đúng, cho xứng là nét văn hóa riêng.

20:11 26 tháng 2, 2018 Reply

Đây là một tục lệ lâu đời, một nét riêng của người dân nên đây nên khó xóa bỏ được. Những người có trách nhiệm, những người nghiên cứu cần phải tìm hiểu rõ nguồn gốc và cách thức thực hiện nó để hướng dẫn bà con thực hiện cho đúng, cho phù hợp với nét văn hóa người Việt Nam.

08:29 27 tháng 2, 2018 Reply

Chúng ta luôn có tôn chỉ hòa nhập nhưng k hòa tan nên tiếp thu văn hóa nước ngoài cần có chọn lọc, chứ đừng kiểu lấy văn hóa nơi khác về áp đặt hết vào Việt Nam, còn nền văn hóa của dân tộc thì chúng ta cần giữ gìn và phát huy.

08:31 27 tháng 2, 2018 Reply

mỗi một quố gia,dân tộc lại có những hình thức tín ngưỡng và hoạt động văn hóa riêng,thậm chí những vùng miền khác nhau cũng đã có sự khác biệt rồi cho nên cần tôn trọng và không có thái độ này nọ thiếu văn hóa

09:15 27 tháng 2, 2018 Reply

Dù bên ngoài nhìn vào có thể đây là một hủ tục ko có tính nhân đạo , nhưng rõ ràng mỗi dân tộc có những phong tục tập quán riêng, không phải nói bỏ cứ bỏ được. Chúng ta cần có sự tôn trọng nhất định đối với những phong tục của họ. Dần dần họ sẽ hiểu được!

14:53 27 tháng 2, 2018 Reply

Suy cho cùng cũng là sự ô nhiễm trên mạng xã hội gây ra cho những ngi thức ngi lễ này,ngỉ đi ngĩ lại thấy thật có lỗi với những người dân ở đây.Thử hỏi những người phản đối ngi lễ này xem ở chỗ họ có thờ cúng một vài vị thần vị tướng nào không và khi thờ cúng đều có những đặc trưng riêng đúng không,và đã là đặc trưng thì không ai giống ai mà nếu giống cũng chỉ một phần nào đó và hãy tôn trọng những ngi lễ thờ cúng của người khác,là những việc ling thiêng như thế.

16:36 27 tháng 2, 2018 Reply

Đây là tập tục của riêng làng Ném Thượng, cánh phóng viên, học giả và cả những ngồi ngoài như chúng ta có thấy nó phi nhân tính, ngược đãi động vật thì cũng không quan trọng bang người dân làng thấy sao và họ vẫn muốn giữ nét văn hóa ấy, chỉ là điều chỉnh lại cho phù hợp hơn thôi. Những cuộc tranh luận nên chấm dứt ở đây đk rồi.

21:18 27 tháng 2, 2018 Reply

Đây là tập tục của riêng làng Ném Thượng, chúng ta có thấy nó phi nhân tính, ngược đãi động vật thì cũng không quan trọng bằng người dân làng thấy sao và họ vẫn muốn giữ nét văn hóa ấy, chỉ là điều chỉnh lại cho phù hợp hơn thôi.

22:05 27 tháng 2, 2018 Reply

Tập tục làng người ta, muốn giữ muốn đổi cũng phải do dân làng người ta cho ý kiến. Bây giờ người ta đã khéo léo đưa vào chỗ kín rồi mà nhiều người vẫn còn hùa theo nói người ta được.

23:02 27 tháng 2, 2018 Reply

Tập tục làng người ta, muốn giữ muốn đổi cũng phải do dân làng người ta cho ý kiến. Bây giờ người ta đã khéo léo đưa vào chỗ kín rồi mà nhiều người vẫn còn hùa theo nói người ta được.

23:14 27 tháng 2, 2018 Reply

Tuy tập tục chém lợn ở Ném Thượng đã có từ rất lâu, tuy nhiên đây là một tập tục bị lên án mạnh mẽ vì tính bạo lực. Chúng ta nên hạn chế những tập tục cổ hủ như thế này bởi những hành động manh tính chất bạo lực và phản cảm. Chưa biết được nó có mang lại may mắn hay có một lý do nào đấy nhưng những hủ tục như chém lợn ở Ném Thượng thì chúng ta nên hạn chế.

17:53 28 tháng 2, 2018 Reply

Trước khi tiến hành nghi lễ nào cần phải tìm hiểu rõ nguồn gốc và ý nghĩa của tục lệ đó để có hình thức tổ chức cho phù hợp. Những người không liên quan cũng đừng nên phán xét vội khi chưa có kiến thức sâu sắc về nghi lễ đó. Rút kinh nghiệm năm ngoái, tập tục chém lợn ở Ném Thượng đã được tổ chức kín đáo hơn, ít ra đã có sự tiếp thu góp ý của dư luận rồi

20:53 28 tháng 2, 2018 Reply

Rất đồng ý với bạn. Đó là tập tục từ lâu năm của làng người ta rồi. Nếu ta chưa tìm hiểu kĩ mà đã vội lên án, chỉ trích, ép xóa bỏ, chính quyền mà xử lý không khéo léo sẽ rất dễ trở thành vi phạm thuần phong mỹ tục của họ, sẽ gây ra kết quả ngược

21:15 28 tháng 2, 2018 Reply

Tập tục của người ta từ ngàn năm rồi, làm sao yêu cầu họ bỏ một sớm một chiều được, không khéo lại động vào vấn đề tâm linh. Có chăng phối hợp cùng họ để điều chỉnh hình thức tiến hành cho phù hợp với văn hóa và thuần phong mỹ tục của dân tộc thôi

08:08 1 tháng 3, 2018 Reply

Lại nói đến chuyện chém giết chưa biết đúng sai như thế nào nhưng có đổ máu là chúng ta cần cân nhắc xem xét như thế nào cho hợp lý đúng không mọi người? vì thế cần phải tính toán kỹ để có cái nhìn tổng thể chính xác nhất đối với cái tục lệ này nhé mọi người.

Đăng nhận xét

Cám ơn đã đọc bài viết!
- Mọi thắc mắc, gợi ý hoặc bình luận xin chia sẻ bên dưới hoặc Gửi thư hay Báo lỗi
- Hãy viết bằng tiếng Việt có dấu để mọi người dễ đọc hơn!
- Chèn link bằng thẻ: <a href="Link" rel="nofollow">Tên</a>
- Tạo chữ <b>đậm</b> <i>Ngiêng</i>
Thank You!